Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
SALAT BAHSİ
DEVAM: 70. Cemaat Üç Kişi Olduğu Zaman Nasıl Saf Tutarlar?
Abdurrahman b. el-Esved’in, babası Esved’den rivayet ettiğine göre (Esved şöyle) demiştir: Alkame ve ben (Esved) Abdullah (b. Mes’ud)’un huzuruna girmek için izin istedik. Kapısında uzun müddet oturduk. (Nihayet) cariyesi çıktı(ve dönüp Abdullah’dan) bizim (içeriye girmemiz) için izin istedi. O da girmemize müsaade etti (girdik). Sonra (Abdullah) kalktı ikimizin arasına durup namaz kıldı (ve şöyle) dedi: “Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)’i işte böyle yaparken gördüm.”
Diğer tahric: Müslim, mesacid; imare; Tirmizî, fiten; Nesaî, imame; bey’at; Darimî, salat; Ahmed b. Hanbel, 1,384, 409, 424, 428, 433, 456, 462; 11,95,
AÇIKLAMA: Bu hadis-i şerifte el-Esved kendisinden Esved diye bahsetmekte, “biz izin istedik” diyecek yerde “Alkame ile Esved izin istediler” demektedir. Biz tercümemizde kavis içinde bu noktaya işaret ettik. Ancak Abdullah (r.a.) ile namaz kılışlarını anlatırken ise kendisiyle arkadaşından “biz” kelimesiyle bahsetmektedir.
Hadis-i şerifin zahirine göre imamla beraber iki kişi daha olduğu zaman, imamı aralarında almak şartıyle hepsi aynı safta ve hizada bulunarak namazlarını cemaatle kılarlar. Nehaî, Ebu Yusuf, ve bazı Kufeli alimler bu görüşü benimsemişlerdir. Delilleri de, bu hadisle beraber “İmamı ortanıza durdunuzu ve saftaki boşlukları doldurunuz” mealindeki 681 no’lu hadisi şeriftir. Ulemanın büyük ekseriyetine göre cemaat iki kişi olduğu zaman imam öne durur, iki kişilik cemaat de imamın arkasına durur. Delilleri ise daha önce geçen (612) no’lu Enes b. Malik hadisiyle Müslim’in Cabir’den rivayet ettiği, “Resul-i Ekrem namaz kılmak için kalktı, ben de gelip sol tarafına durdum. Bunun üzerine elimden tutarak beni çevirdi ve sağ tarafına durdurdu. Sonra Cubar b. Sahr geldi o da Resul-i Ekrem’in (s.a.v.) soluna durdu. Bunun üzerine ikimizin de elinden tutarak arkasına durdurdu” [bk. Müslim, müsafirîn] mealindeki hadis ve Tirmizî’nin Semure b. Cundub’den rivayet ettiği “Resul-i Ekrem (s.a.v.) üç kişi olduğumuz zaman namazda birimizin öne geçmesini emretti” [bk. Tirmizî, salat] mealindeki hadis-i şeriftir. Bu görüşte olan fıkıh alimleri mevzumuzu teşkil eden Ebu Davud hadisi üzerinde şu görüşleri ileri sürerler: Resul-i Ekrem (s.a.v.)’in iki kişiyle beraber aynı safta ve aynı hizada, namaz kılması namaz kıldıkları yerin çok dar oluşundan ileri gelmiş olabileceği gibi, bu şekilde namaz kılmanın caiz olduğunu göstermek maksadıyla da olabilir. Nitekim Beyhakî’nin Abdulvehhab b. Ata’dan rivayet ettiğine göre İbn Sirin, Resul-i Ekrem (s.a.v.)’in namazı bu şekilde saf teşkil ederek kıldırmasını mescidin darlığına bağlamıştır. Şevkanî ise, Neylu*l-Evtar isimli eserinde şunları söyler: “Ebu Ömer bu İbn Mes’ud hadisinin mevkuf olduğunu söylerken bir çok ilim adamı da bu hadis-i şerifin mensuh olduğunu söylemektedirler. Çünkü Resul-i Ekrem (s.a.v.) Medine’ye geldiği zaman bu uygulamayı terk etmiştir. Nitekim Hanefi alimlerinden İbn Hümam da bu hadis-i şerifin mensuh olduğunu söylemektedir, ileride gelecek olan 681 no’lu Ebu Hüreyre hadisi üzerinde de şu görüşleri ileri sürüyorlar: İmamın safın ortasında bulunmasından maksat, saffın ortasında bulunan kişinin önünde durması demektir. Ayrıca Arapçada “falan ortada bir kişidir” demek “kavminin en hayırlısı” demektir. Buna göre “imamı ortanıza durdurunuz” sözünün anlamı, “en hayırlınızı imam tayin ediniz” demektir.”