Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
CENAİZ BAHSİ
14-15. Hasta Ölürken Yanında Söylenmesi Müstehab Olan Sözler
Ümmü Seleme’den demiştir ki: Rasûlullah (s.a.v.): “Ölen kimse’nin yanında bulunduğunuz zaman, hayır söyleyin. Çünkü melekler sizin söylediklerinize -amin- derler.” buyurdu.
Ebû Seleme vefat edince ben: “Ey Allah’ın Rasûlü (şimdi) ne diyeyim?” diye sordum. “Ey Allah’ım, o’nu affet, bana onun arkasından güzel bir bedel ihsan eyle, de.” buyurdu. (Hz. Ümmü Seleme sözlerine devam ederek şunları) söyledi: (Ben de o şekilde dua ettim). Bunun üzerine Yüce Allah onun yerine bana Muhammed (s.a.v.)*i ihsan etti.”
İzah:
Müslim, cenaiz; Tirmizi, cenaiz; Nesâî, cenaiz; İbn Mâce, cenaiz; Muvatta, cenaiz; Ahmed b. Hanbel VI, 291-306.
Metinde geçen “Ölen kimsenin yanına vardığınız zaman” anlamındaki cümle, Müslim ile Tirmizî’nin Sünenlerinde “hastanın veya ölen kimsenin yanında bulunursanız” manâsına gelen lafızlarla rivayet edilirken, NesâTnin Sünen’inde “Bir hastanın yanında bulunursanız…” manâsına gelen sözlerle rivayet edilmiştir.
Bu rivayetler arasında hiçbir çelişki yoktur. Çünkü Nebi Efendimiz, ölen bir kimsenin yanına varıldığında olduğu gibi, ölmek üzere olan bir kimsenin yanına varıldığı zamanda, hayırlı sözler söylenmesini teşvik ederek onların yanında söylenecek hayırlı sözlere ve dualara meleklerin amin diyeceklerini haber vermiştir. Hz. Nebiin ölen veya ölmek üzere bulunan kimseler hakkındaki bu emrine uymak müstehabdır. Her ne kadar mutlak emir farziyyet ifade ederse de buradaki: “Çünkü melekler sizin söylediklerinize amin derler.” sözüyle hayır söz söylemekten maksadın, sadece meleklerin bu dualarına erişmekten ibaret olduğu açıklandığından, bu emre uymanın farz değil, müstehab olduğu anlaşılır.
“Onlar hakkında hayır söyleyiniz” cümlesinin “Onlar hakkında sadece hayır söyleyiniz, sakın kötü söz söylemeyiniz.” anlamında kullanılıp bu cümleden asıl maksadın “Onlar hakkında kötü söz söylemeyi nehyetmek olduğu” da düşünülebilir. Nitekim “Ölülerinizin iyiliklerini anınız, onların kötülüklerini anmaktan kaçınınız.” anlamındaki 4900 numaralı hadis-i şerif de bu ihtimali kuvvetlendirmektedir. Ayrıca “Çünkü melekler, sizin sözlerinize amin derler” cümlesinden esas maksadın; “Ziyaretçilerin hastaların ya da ölülerin yanındaki sözlerinin tesbit edildiğini, ölülerin kesinlikle bu duaların mükaafatını göreceklerini ifade etmek*’ olduğu da düşünülebilir.