Beyhaki Marifet – 18

Davacı Yemin Etmekten Kaçınınca Davalının Yemin Etmesini İstemek 20076- Ebu Leyla b. Abdillah b. Abdirrahman b. Sehl, Sehl b. Ebi Hasme ile kabilesinin bazı büyüklerinden bildiriyor: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem), Huvayyisa, Muhayyisa ve Abdurrahman’a: ”(Arkadaşınızı onların öldürdüğüne dair) yemin ederseniz katili öldürmeyi hak edersiniz” buyurunca: “Hayır” karşılığını verdiler. Bunun üzerine: ”O zaman Yahudiler yemin eder” buyurdu.(— Şafii, el-Ümm (7/37). 20077- Sehl b. Ebi Hasme’nin bildirdiğine göre Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) önce Ensarlıların yemin etmesini söyledi. Onlar yemin etmeyince, Yahudilerin yemin etmelerini söyledi.”(— Şafii, el-Ümm (7/37). 20078- Beşır b. Yesar kanalıyla Allah Resulü’nden (Sallallahu aleyhi ve Sellem) bir öncekinin aynısı mürselolarak rivayet edilmiştir.(— Şafii, el-Ümm (7/37). 20079- Şafii bunu bu haberler arasında bu şekilde muhtasar olarak rivayet etmiş, ancak Kasame bölümünde bu rivayetleri tam metin olarak zikretmiştir. Burada da Süfyan’ın hadisini Abdulvehhab es-Sekafı’nin hadisi yönünde yorumlamıştır. Müslim b. el-Haccac da bu şekilde yorumlamıştır. Çünkü Süfyan hadisinde şüphe düşmüştür. Ayrıca Şafii bunu Kasame bölümünde açıklamıştır. 20080- Süleyman b. Yesar bildiriyor: Sa’d b. Leys oğullarından bir adam atını koştururken Cüheyne kabilesinden bir adamın parmağını ezdi. Adam da kan kaybından öldü. Ömer b. el-Hattab, öldürdüğü iddia edilen kişilera: “Adamın atla ezilmeden dolayı ölmediğine dair Allah adına elli yemin eder misiniz?” deyince kabul etmediler ve yemin etmeye yanaşmadılar. Ölen adamın tarafına: “Peki siz (ondan dolayı öldüğüne dair) yemin eder misiniz?” diye sorunca onlar da yemin etmeyi kabul etmediler.(— Şafii, el-Ümm (7/37). 20081- Şafii der ki: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem), Ensarlıların yeminl hak ettiklerini gördü, ancak onlar yemin etmeyince, Yahudilerin yemin edip töhmetten kurtulmalarını söyledi. Ömer b. el-Hattab ise, Leysılerin yemin edip töhmetten kurtulmalarını söyledi. Onlar kabul etmeyince ölenin yakınları olan Cuhenılerin yemin etmeye hak kazandıklarını gördü. Bu şekilde taraflardan birinden istenen bir yemin, edilmemesi halinde o tarafa muhalif olan kişilere geçer. Yetiştiğimiz alimler yeminin taraf değiştirmesi konusunda böyle demişlerdir. 20082- Şafii sözlerine devam ederek şöyle demiştir: Yeminin taraf değiştirmesi konusunda sünnet bu şekilde devam etti. Sünnet olan davacının delil getirmesi ve davalının yemin etmesidir. Ancak Resulullah’ın (Sallallahu aleyhi ve Sellem) kavlinde: “Davalının yemin etmemesi kendisine isnat edilen şeyi ikrar etmesi demek olduğundan yemin taraf değiştirerek davalıya ettirilir. Eğer davalı yemin etmekten geri durmazsa ona inanılır” lafzı yoktur. 20083- Şafii, eski Risale’sinde şu eklemede bulunmuştur: “Yemin davalıya düşer, eğer yemin ederse töhmetten kurtulur. Bir delilin olmaması ve davalının yemin etmemesi halinde töhmette bulunulduğu şeyi yüklenmiş demek değildir.” 20084- Sonra yeni Risale’sinde, kısasta ve hadlerde şahitlikten dönmeyi suçu ikrar olarak kabul etmediklerini belirterek tezada düştüklerini belirtmiştir. 20085- Darekutni’nin kitabında isnadıyla şöyle geçmektedir: İbn Ömer’in bildirdiğine göre Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) önce hak sahibinin (davacının) yemin etmesini istedi.(— Darakutni, Sünen (4/213) ve Hakim, Müstedrek (4/100). 20086- Başka bir kanalla bir öncekinin aynısı Mesruk’tan rivayet edilmiştir. 20087- Bunu Muhammed b. el-Münzir el-Herevı, Yezid b. Abdissamed ed-Dimaşkı ile Süleyman b. Eyyub kanalıyla Süleyman b. Abdirrahman’dan rivayet etti. 20088- Osman b. Said ed-Darimi bunu Süleyman b. Abdirrahman kanalıyla rivayet etmiştir. Bu ğarıb (tek kanallı) bir hadistir ve isnadında meçhulolan biri bulunmaktadır. Ancak bu konuda daha önce zikredilenler yeterlidir. 20089- Hz. Ali şöyle dedi: “Yeminin yanında şahit de gereklidir. Davacının kanıtı yoksa istemesi halinde davalı olan taraf yemin eder. Davalı yemin etmek istemezse de davacı yemin eder.”(— Beyhaki, Sünenü’l-kübra (10/184). 20090- Bu isnadla başka bir rivayette ise şöyle demiştir: “Davalı yemin etmekte daha önceliklidir. Ancak davalı yemin etmek istemezse davacı yemin eder ve hakkını alır.”(— Darakutni, Sünen (4/214). 20091- Bu rivayet, Darekutni’nin kitabında geçmektedir. 20092- Ebu’l-Velld’in el-Mahrec kitabında sahih bin isnadla geçmektedir: Şa’bi bildiriyor: Mikdad, Osman b. Affan’dan yedi bin dirhem borç almıştı. Bu borcu ödeyeceği zaman: “Borcum dört bin dirhemdir” deyince, Ömer’in yanında davalaştılar. Mikdad: “Yedi bin dirhem olduğuna dair ona yemin ettir” deyince, Ömer, Osman’a: “Sana insaflı davrandı” dedi. Ancak Osman yemin etmeyi reddetti. Bunun üzerine de Ömer: “Sana verdiği kadarını al” dedi.(— Beyhaki, Sünenü’l-kübra (10/184). Şahitlikler