Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
EDEB BAHSİ
DEVAM: 122-123. Komşu Hakkı
Âişe (r.anhâ)’den demiştir ki: Ben (Nebi s.a.v.’e:) Ey Allah’ın Resulü! Benim iki tane komşum var. (Ziyaret etmem veya hediye vermem icab ettiği zaman bunların) hangisinden başlayayım? dedim de, Kapısı en yakın olandan, buyurdu.
İzah:
Buhari, edeb, şüf’a, hibe
Ebu Davuddedi ki: Şu’be bu hadisi rivayetinde: “Talka Kureyş’ten bir adamdır” dedi.
Bir semtte yaşayan kimselerin kaç haneye kadar birbirlerine komşu sayıldıkları, komşuluk sınırının nereye kadar uzandığını (5155) nolu hadisin şerhinde açıklamıştık.
Mevzumuzu teşkil eden bu hadis-i şerifte ise, komşuluk haklarından olan iyi geçinmek, içinde bulundukları hale göre yardımlarına koşmak, kendileri için hayır dilemek kendilerine gelecek zararları önlemeye çalışmak ve nasihat etmek gibi hakları yerine getirirken öncelik hakkının kapısı en yakın olan komşuya ait olduğunu ifade etmektedir.
Ulemadan bazılarına göre mevzumuzu teşkil eden bu hadis: “Allah’a ibadet edin. Ona hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana babaya, yakınlara, yetimlere düşkünlere, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa yolcuya ve elinizin altında bulunanlara iyilik edin…”[Nisa 35] ayet-i kerimesinde geçen “yakın komşu” tabirinin bir tefsiridir. Buna göre yakın komşudan maksat kapısı en yakın olan komşudur. Yine aynı ayet-i kerimede geçen “uzak komşu”dan maksat da kapısı uzak olan komşudur ve her komşu, şuf’a hakkına sahiptir. Çünkü Hz. Nebi: “Komşu şuf asına (başlarından) daha çok müstehaktır” buyurmuştur.[Buhari, hiyel; Ahmed b. Hanbel, VI, 390.]
Fakat-mevzumuzu teşkil eden hadis-i şerif, bu görüşte olan ulemanın aleyhing Pir rierüdir. ÇünKü mevzumuzu teşkil eden hadis-i şerifte komşuluktan doğan haklara birinci derecede müstehak olanların duvar duvara bitişik komşular olduğu ifade edilmektedir. İbn el-Münzir’in açıklamasına göre bu hadis-i şerif komşuluğun duvar duvara bitişik olmayan yakın çevre için de cari olduğuna delalet etmektedir. Ulemanın büyük çoğunluğu da bu görüştedir. Binaenaleyh şüf’a hakkına en müstehak olan en yakın komşudur. O bu hakkından feragat edince bu hak yakınlık sırasına göre diğer komşulara intikal eder. Fakat İmam Ebu Hanife bu hususta ayrı bir görüş ileri sürerek bitişik olan komşudan başka hiçbir kimsenin şuf’a hakkına sahip olamayacağını söylemiştir.[Kurtubi, el Cami li âhkami’l-Kur’an, V, 184-185.]
Hafız el-Münzirî’nin açıklamasına göre mevzumuzu teşkil eden hadisin senedinde bulunan Talha’dan maksat Talha b. Abdullah b. Osman b. Ubeydullah b. Ma’mer el-Kureşi et-Teymî’dir.
Musannif Ebu Davud da metnin sonuna ilave ettiği açıklama ile bunu ifade etmek istemiştir.