Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
EDEB BAHSİ
DEVAM: 76. İnsanın Kendisi İçin “Nefsim Pis Oldu” Demesi Doğru Değildir
Hz. Ebu Huzeyfe’den (rivayet edildiğine göre) Nebi (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Allah ve falan kimse diledi demeyiniz. Fakat (önce) Allah sonra falan diledi, deyiniz.”
İzah:
Ahmed b, Hanbel, V, 384, 394, 398; Nesâî, Amelülyevmi ve’n-Nehâr, 544, hadis no. 985.
“Allah ve falan kişi diledi” cümlesinde bulunan «ve,, harfi birlik beraberlik ifade ettiğinden bu cümlede dileme işinde, kulu Allah’a ortak yapmak manası vardır. Oysa kul, hiçbir hususta Allah’a ortak olamaz, her ne kadar Allahu teâla hazretleri kulu sorumlu tutmak için ona hür bir irade vermişse de kulun bir iradeye sahip olması yine Allah’ın istemesiyle olmuştur. Binaenaleyh Allah O’na irade vermeyi dilemeseydi, o irade sahibi olamaz ve hiçbir şeyi dileyemezdi.[Tekvîr 29] Öyleyse kula düşen ilme ve hikmete aykırı düşen bu sözü bırakmak, eğer mutlak surette bir kulun dilemesinden bahsetmek gerekiyorsa önce Allah’ın dilediğini sonra bu sayede kulun da dilediğini söylemektir. Yani “Allah diledi sonra da (Allah’ın izniyle) falan diledi” demesi daha uygun olur. Çünkü bu cümlede-bulunan “sonra (sümme)” kelimesi zaman itibariyle bir sırayı bildirir.
Görülüyor ki, bu hadis-i şerif kulun iradesini inkâr eden Cebriyye mezhebi ile ona Allah’ın iradesine eş bir bağımsızlık tanıyan Mu’tezÜe mezhebinin aleyhine, Allah’ın izn-ü iradesiyle kulunda hür bir iradeye sahip olduğunu söyleyen ehl-i sünnet ulemasının da lehine bir delildir.