Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
CENAİZ BAHSİ
19-20. Ölmek Üzere Olan Bir Kimsenin Yanında (Kur’an) Okumak
Ma’kıl b. Yesar’dan (rivayet olunduğuna göre) Nebi (s.a.v.) “ölülerinizin üzerine yasin okuyun.” buyurmuştur. Bu (lafız ravi) İbnü’l-Ala’nın lafzıdır.
Diğer tahric: İbn Mace, cenaiz
AÇIKLAMA:
Metinde geçen “mevtâküm = ölüleriniz” kelimesinden mak-sat, ölmek üzere bulunan hastalardır.
Nitekim Hanefi âlimlerinden İbn Abidin de şöyle diyor: “Yanında yasin okumak menduptur. Çünkü Nebi (s.a.v.) “Ölülerinizin üzerine yasini okuyun,” buyurmuştur. İbn Hibban bundan murad ölmek üzere bulunan kimsedir, demiştir.”[Davudoğlu A, ibn Abidin, III, 397.]
Bu mevzuda îbn Ebû’d-Dünya ile Deylemi’nin rivayet ettikleri merfu bir hadis de şu mealdedir: “Ölmek üzere olan hiç bir hasta yoktur ki, üzerine yasin okunsun da Allah onun Ölümünü kolaylaştırmasın.” Ölmek üzere olan bir kimse, ölü hükmünde olduğundan hadis-i şerifte ölmek üzere olan kimselerden ölüler diye bahsedilmiştir.
Ölmek üzere bulunan kimse kuvvetini kaybedip zayıf düşmüş ve bütün kalbiyle de Allah’a yönelmiştir. İşte böyle bir anda yasin sûresi okununca bunu işiten hastanın dini esaslara olan inancı artar ve özellikle bu sûrede anlatılan Kıyamet halleriyle ünsiyet ederek rahatlar.
Ölmek üzere olan hastalara yasin okunmasının hikmeti hakkında et-Tibî şunları söylüyor: “Bu sûrede imana davet, geçmiş milletlerin halleri, kaderin isbatı, kulların fiillerinin Allah’a dayandığı tevhidin isbatı, şirkin reddi, kıyamet alametleri, Öldükten sonra dirilme, haşr, arasat meydanında toplanma, hesap, ceza gibi birçok dini esaslar ve önemli meseleler vardır. İşte ölmek üzere bulunan bir hastanın başında yasin okunmasının hikmeti sûrenin bu gibi mevzuları içerisinde toplamış olmasıdır.”
Müteahhirin âlimlerinden bazıları, mevzumuzu teşkil eden bu hadisin zahirine sarılarak, yasin sûresinin cenaze üzerine ölümden sonra ve definden önce okunabileceğini söylerken, diğer bir kısmı da îbn Adiyy’in Ebû Bekr (r.a)’den rivayet ettiği; “Kim anne ve babasının ya da bunlardan birinin kabrini cuma günü ziyaret ederek orada yasin okursa, Allah mutlaka o kabirde yatan kimseyi bağışlar.”[Camius-Sagir 11,178.] mealindeki hadise dayanarak “Yasinin cenaze üzerine Ölümden sonra, definden önce de sonra da okunabileceğini” söylemişlerdir.
Hanefî âlimlerinden îbn Abidin, “Ama bizim alimlerimiz öldükten sonra, yıkanıncaya kadar yanında Kur’ân okumayı mekruh saymışlardır.” cümlesini naklettikten sonra “Mümteka’mn ölünün yanında Kur’in okunabileceğini ifade eden sözü ölmezden önceye hamledilmiştir. Kaldırılmaktan murat da ruhun kaldırılması olduğuna işarette bulunmuştur.” diyerek hasta öldükten sonra yıkanıncaya kadar yanında Kur’ân okumanın mekruh olduğunu ifade etmiştir.[Davudoğhı A., Ibn Abidin, III, 402,403.]
Yasin sûresinin fazileti hakkında, bazı hadisler varsa da bunların hepsi de sıhhatleri yönünden tenkid edilmiştir. Bunlardan bazılarının meali şöyledir “Herşeyin bir kalbi vardır. Kur’ân’ın kalbi de yasindir. Her kim yasin sûresini okursa, Allah ona bu sûreyi okuması sebebiyle Kur’ân’ı on kere okumuş kadar sevap yazar.”[Tirmizi, Sevabü’l-Kur’ân; Darimî, fedailü’l-Kur’ân] Tirmizî, bu hadisin garip olduğunu, Süyutî de zayıf olduğunu söylemiştir. “Kim bir gecede Allah’ın rızasını dileyerek yasin okuyacak olursa (günahları) bağışlanır”[Süyuti el-Camiü’s-Sagir, II, 184.] “Kim Allah’ın rızasını dileyerek yasin okursa, geçmiş günâhları affedilir, onu ölülerinizin yanında da okuyunuz.[Beyhakî, Sevab’ül-Kur’ân.] Kim yasini bir defa okursa, Kur’an-ı iki defa okumuş gibi olur.”[Suyutî, el-Camiu’s-Sagir, II, 184.] Bu hadislerin birisinde yasin okuyan, Kur’an-ı on defa okumuş gibi sevap alır denirken, diğer birinde iki defa okumuş gibi sevap alır denilmesi bu hadisler arasında bir çelişki bulunduğunu göstermez. Çünkü bu sevab, okuyan kimsenin o andaki samimiyet, ihlas ve diğer ruhî hallerine ve içinde bulunulan zaman ve mekana göre değişebilir. Şevkanî “Bütün bu rivayetler biribirlerini takviye ettiğinden bunlarla amel etmek faydalıdır” diyor.[Şevkani, Neylii’I-Evtar, IV, 24.]