Sahih-i Buhari – Adahi (Kurban)

DEVAM: 16. KURBANLIK ETLERİNDEN YENİLMESİ VE ONLARDAN AZIK OLARAK SAKLANILMASI

حدثنا حِبَّان بن موسى: أخبرنا عبد الله قال: أخبرني يونس، عن الزُهري قال: حدثني أبو عبيد، مولى ابن أزهر :

[ 5571 ] İbn Ezher’in mevlası Ubeyd’den rivayete göre; “O kurban bayramı birinci günü Ömer b. el-Hattab r.a. ile birlikte bayramda hazır olduk. Ömer hutbeden önce namaz kıldırdı. Sonra insanlara hutbe verdi: Ey insanlar! Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem size bu iki bayram (ın birinci günü) oruç tutmanızı yasakladı. Bunların biri orucunuzu bitirdikten sonra oruç açtığınız gün (olan ramazan bayramı birinci günü)dür. Diğeri ise kestiğiniz kurbanlıklardan yiyeceğiniz gündür, dedi.”

[ 5572 ] Ebu Ubeyd dedi ki: “Sonra Osman b. Affan ile (bayramda) hazır bulundum. O gün Cuma günü idi. Hutbeden önce namaz kıldırdı, sonra hutbe vererek: Ey insanlar’ Şüphesiz bugün sizin için iki bayramın bir arada olduğu bir gündür. Her kim Avali ahalisinden cumayı beklemeyi arzu ederse beklesin. Kim de dönmeyi arzu ederse ona izin verdim, dedi.”

[ 5573 ] Ebu Ubeyd dedi ki: “Sonra bayramda Ali b. Ebi Talib ile birlikte bulundum. O da hutbeden önce namaz kıldırdı. Sonra insanlara hutbe vererek: Şüphesiz Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem sizlere üç günden fazla kurbanlıklarınızın etlerini yemenizi yasakladı, dedi.”

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (كلوا من الأضاحي ثلاثاً). وكان عبد الله يأكل بالزيت حين ينفر من مِنًى، من أجل لحوم الهدي .

[ 5574 ] Abdullah b. Ömer r.a.’dan rivayete göre Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu: “Kurbanlık etlerinden üç gün yiyiniz. Abdullah da kurbanlıketlerinden yememek için Mina’dan ayrıldığı vakit (ekmeği) zeytinyağı ileyerdi.”

AÇIKLAMA:

“Kurbanlık etlerinden yenilmesi.” Yani üç gün ya da yarısı gibi bir kayıt olmaksızın “ve ondan azık edinmek.” Hem yolculuk için, hem hazarda demektir. Üç gün ile kayda dair açıklama ya neshedilmiştir yahut belli bir sebebe aittir.

“Senden sonra bir iş meydana geldi.” el-leys şu fazlalığı eklemektedir: “Bu iş üç günden sonra kurbanlık etlerini yemeğe dair kendilerine konulmuş olan yasağı kaldırdı.”

Bunu da Ahmed, Muhammed b. İshak’tan gelen rivayet olarak kaydetmiştir.

Muhammed b. İshak dedi ki: “Banababam ve Muhammed b. Ali b. Huseyn, Abdullah b. Habbab’dan tahdis etti, diyerek hadisi uzunca zikretmektedir. Ebu Said yoluyla hadisin lafzı şöyledir: “Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem bizlere kurbanlık etlerimizi üç günden fazla yemeği yasaklamıştı. Ben bir yolculuğa çıktıktan sonra geriye aile halkımın yanına döndüm. -Bu dönüşüm de kurban bayramından birkaç gün sonra olmuştu.- Eşim bana içine kurutulmuş et katmış olduğu bir pazı yemeği getirdi. Bu (et) kurbanlıklarımızın etlerindendir, dedi. Ben ona: O (Allah Rasulü s.a.v.) bize bunu nehyetmedi mi, dedim. O: Gerçek şu ki bundan sonra insanlara bu hususta ruhsat verdi, dedi. Ama ben onu tasdik etmedim. Nihayet kardeşim Katade b. en-Numan’a haber gönderdim -diyerek hadisi zikretti. Bu rivayette şunlar da vardır: Rasulullah s.a.v. bu hususta Müslümanlara ruhsat verdi (dedi).”

“İnsanlar açlık sebebiyle zorluk ile karşı karşıya idiler.” Kıtlığın zorluk ve sıkıntısına düşmüşlerdi.

“Ancak bu kesin bir yasak değildi. Ama ondan yedirmemizi istemişti.”

Müslim’in kaydettiği Abdullah b. Ebi Bekr b. Hazm’ın, Amre’den naklettiği rivayette şöyle denilmektedir: “Şüphesiz ben sizlere bunu, gelmiş olan o misafirler dolayısı ile yasaklamıştım. Artık kurban etlerinden tasadduk edebilir, saklayabilirsiniz de.” Müslim’de hadisin baş tarafları şöyledir: “Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem döneminde kurban bayramına yakın bir zamanda çöl ahalisinden birtakım insanlar geldi. Allah Rasulü: Üç günlük için et saklayabilirsiniz, geri kalanı da tasadduk ediniz.” dedi. Daha sonra: Ey Allah’ın Rasulü, insanlar kurbanlıklarından yararlanıyorlardı, denildi. Bunun üzerine o şöyle buyurdu: “Ben sizlere gelen misafirler dolayısı ile (üç günden fazla) et saklamanızı yasaklamıştım. Artık ondan bir kısmını yiyiniz, tasadduk ediniz ve (bir kısmını da) saklayabilirsiniz.”

el-Hattabi dedi ki: “ed-Duff” hızlıca yürümek demektir. “ed-Daffe” (hadis tercümesinde: misafirler) aniden gelen muhtaçlar demektir. Bu hadislerin mutlak oluşu, yedirmek için yeterli olacak miktarda bir kayıtlama olmayacağına delil gösterilmiştir. Kurban kesen bir kimsenin kurbanlığından bir miktar yiyip, geri kalanı da sadaka ve hediye olarak başkasına yedirmesi müstehaptır.

Şafii’den gelen rivayete göre kurban etlerinin üçe paylaştırılması müstehaptır. Çünkü Allah Rasulü Sallallahu Aleyhi ve Sellem : “Ondan yiyiniz, tasadduk ediniz ve yediriniz” diye buyurmuştur.

İbn Abdilberr dedi ki: Ondan başkası da şöyle derdi: Yarısını yemesi, yarısını da başkasına yedirmesi müstehaptır.

Nevevi dedi ki: Cumhurun görüşüne göre kurbanlıktan yemek vacip değildir. Buradaki emir bu hususta izin içindir.

Seleften bazıları da emrin zahirini kabul etmek kanaatindedir. Kurban etinden tasadduk etmeye gelince, sahih olan, kurbanlıktan sadaka denilebilecek miktarın tasadduk edilmesinin vacip olduğudur. Daha kamil olanı ise onun çoğunluğunu tasadduk etmesidir.

Şafii der ki: Üç günden sonra kurbanlık etlerinin alıkonulmasının yasaklanışının herhalde ve durumda neshedilmiş olma ihtimali vardır.

Derim ki: Bu ikinci kanaati Şafiilerin müteahhir olanları benimsemişlerdir.

Rafi’ dedi ki: Kuvvetli görünen görüş şu ki; bugün kurban etinden saklamak, hiçbir şekilde haram değildir.

Nevevi de bu hususta onu takip ederek Şerhu’l-Mühezzeb adlı eserinde: Doğru olarak bilinen şu ki: Bugün kurbanlık etlerini saklamak hiç bir şekilde haram değildir, demektedir. Müslim Şerhindede alimlerin cumhurundan bunun sünnetin sünnet ile neshi türünden olduğu nakledilmektedir. Şöyle denmektedir:

Doğru olan da nehyin mutlak olarak neshedildiği ve artık haramlığın da, mekruhluğun da kalmadığıdır. Bugün üç günden sonrasına yetecek kadarını saklamak da, dilediği zamana kadar yiyecek miktarını alıkoymak da mubahtır.