Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
FİTEN BAHSİ
DEVAM: 2. Fitneye Koşmaktan Nehy
İbn Mes’ud (r.a) şöyle demiştir; Rasûlullah (s.a.v.)’ı şunları söylerken işittim: İbn Mes’ud, (yukarıda geçen 4256-4257) Ebû Bekre hâdisi’nin bir kısmını zikredip şöyle dedi: “Fitnede öldürülenlerin tümü cehennemdedir.”
Vâbisa, der ki; İbn Mes’ud’a: “Bu ne zaman olacak yâ ibn Mes’ud?” dedim. “İnsan’ın birlikte oturduğu kişiden emin olmadığı, katl günlerinde” dedi. “O zaman’a yetişirsem bana ne yapmamı emredersin”? “Elini ve dilini fitneden uzak tutarsın. Evinin sergilerinden bir sergi (gibi devamlı evinde) olursun”
Osman (r.a) öldürülünce, gönlüm bir tarafa gitmek istedi. Bir hayvana binip Dimeşk (Şam)’a geldim. Huraym b. Fatik’e vardım. Olanı ona anlattım. Huraym b. Fatik, İbn Mes’ud’un bana anlattıkları gibi Rasûlullah’tan kendisinin de duyduğuna, kendisinden başka ilâh olmayan Allah’a yemin etti.
İzah:
Ahmed b. Hanbel IV. 408: Darimi, Mukaddime 38.
Metnin siyakından anlaşıldığı üzere bu hadis de öncekilerle aynı mânâyı ifâde ile fitneye kanşılmaması-nı tavsiye etmektedir. Ancak bu hadiste öncekilerden farklı olarak fitne esnasında, yani iç savaş da her iki taraftan ölenlerinde cehenneme gidecekleri beyan edilmektedir.
Bezlü’l Mec’hud’da ifâde edildiğine göre buradaki söz konusu olan fitne; kimin haklı, kimin haksız olduğu bilinmeyen fitnedir. Böyle bir savaşta her iki taraftakilerin de maksadı hakkı ortaya çıkarmak olmadığı için cehennemi haketmislerdir. Ama haklıya yardım ederken öldüren veya başka birini öldürmek istemediği halde zulmen öldürülen kişi bu hadîste söz konusu edilen fitne maktullerinden değildir.
Kâdî İyâz da böyle fitne günlerinde öldürülenlerin cehennemlik oluşlarının sebebini şöyle anlatır. “Çünkü onlar, bu savaşla dinin yücelmesini, zalimin zulmünü defetmeyi veya haklıya yardımı kastetmemektedirler. Aksine onların maksadı mal ve mülk arzusu ile giriştikleri bir mücadeledir.
Râvîlerden Vâbisa İbn Mes’ud’a fitne günlerine ulaştığı takdirde kendisine ne tavsiye ettiğini sormuş, İbn Mes’ud da elini ve dilini fitneden korumasını tavsiye etmiştir. Şüpesiz İbn Mesud’un bu tavsiyesi, Rasûlullah’tan aldığı bir bilgiye dayanır.
Kişinin dilini fitneden korumasından maksat, fitne ile ilgili konuları konuşmaktan uzak kalması; elini korumatan maksat da, kimseyi öldürme-mesidir. “Evinin çullarından bir çul olması” evinden dışarı çıkmamasından, devamlı evinde kalıp fitneye karışmamasından kinayedir. Evin sergisi nasıl devamlı evde durur, sanki oraya yapışır kalırsa, sende aynı şekilde evinde kal oradan ayrılma, demektir.
Hadîsin sonuna doğru Vâbisa “Hz. Osman öldürülünce gönlüm bir yerlere gitmek istedi.” demiştir. Bundan murad, Hz. Osman’ın öldürüldüğü fitnenin çıktığı yeri terketmek istediğini ifade eder. Bu mânâya gelen cümlesinin kelime kelime karşılığı “Kalbim konacağı yere uçtu” demektir. Bu cümleden murad edilen mânânın “kalbim hareketlendi, üzüldü”, olması da muhtemeldir.