Sünen-i Ebu Davud – SÜNEN EBU DAVUD

SÜNEN EBU DAVUD

SALAT BAHSİ

190-191. “İki Rekat Mı Yoksa Üç Rekat Mi Kıldığında Tereddüt Eden Kimse Şüphe Ettiğini Atar” Diyenler(in Delilleri)

Ebû Sa’îd el-Hudrî (r.a.)’den: demiştir ki: Nebi (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Sizden bîri namazında (kaç rekat kıldığında) şüpheye düşerse, şüphe edileni atsın (kılınmamış kabul etsin) ve namazını kesin bildiğine (az olana) göre tamamlasın. Namaz’ın tamam olduğuna kesin kanaati hasıl olunca da iki defa secde yapsın. Eğer (şüphelendiği ile birlikte) namazı tamam idiyse, (ilâve ettiği) rekat ve secdeler nafile olur.

Namazı noksan idiyse, (ilâve) rekat namazını tamamlayıcı, secdeler de şeytanı rezil edici olur…”

Müslim, mesâcid; Nesâî, sehv; İbn Mâce, ikâme; Dârimî, salât; Ahmed b. Uanbel, Ilı, 72, 83, 87; Muvatta’, nida; Hâkim el-Müstedrek, I, 322, Darekutnî, Sünen, I, 372; Beyhakî, es-Sünenu’l-kübrâ, II, 351.

Ebû Dâvûd dedi ki: Bu hadisi Hişam b. Sa’d ve Muhammed b. Mutarrıf, Zeyd’den; Zeyd, Ata b. Yesar’dan; o da Ebu Said el-Hudri vasıtasıyle Nebi s.a.v.’den rivayet etmişlerdir. Ancak Ebu Halid’in (yukarıda metni verilen) rivayeti daha mükemmeldir.”

İzah:

Hadisin zahiri, namazda bir rekatı kılıp kılmadığında şüphe eden kimsenin bu rekatı kılmamış kabul etmesini ve namazının geri kalan kısmını, kıldığım kesin olarak bildiği rekat üzere bina etme­sini gerekli kılmaktadır. Buna göre meselâ, üç rekat mı, yoksa dört rekat mı kıldığında tereddüt eden bir kimse, kendisini üç rekat kılmış kabul ede­cek ve namazına bir rekat daha ilâve edip sonunda sehv secdesi yapacaktır. Bu rivayette şüphenin ilk defa ya da sık sık olması ve kanaatinin bir tarafa daha çok meyledip etmemesi konularında tafsilat yoktur.

Şâfillerin görüşü bu hadisin zahirinden anlaşıldığı şekildedir. Şüphe is­ter ilk defa başa gelsin, isterse sık sık tekrarlansın, şüpheye düşen kimsenin zannı ister bir tarafa meyletsin, isterse etmesin, netice değişmez. Namaz az kılınmış kabul edilir ve üzerine rek’at ilâve edilir. İmam Nevevî, Ebû Bekir, Hz. Ömer, îbn Mes’ûd, İbn Ömer, Said b. el-Müseyyeb, Atâ, Şureyh, Rabîa ve Mâlik’in de bu görüşte olduklarını söyler.

Mâli kil ere göre bir kimse günde bir defa da olsa her gün kıldığı rekat adedinde şüphe ederse, hatırındaki fazla adede itibar eder, namazın kalanı­nı ona göre tamamlar ve sonunda sehv secdesi yapar. Böyle her gün tereddü­de düşmüyorsa, daha az olan adede itibar etmelidir. Aksi halde namazı bâtıl olur.

Hanefîlere göre, rekat adedinde şüphe eden kimseye bu hal ilk defa arız olmuşsa, namazını iade eder. Evzaî, Şa’bî, İbn Abbâs, İbn Ömer ve İbn Amr’-ın da bu görüşte oldukları rivayet edilmektedir. Bunlar, Taberânî’nin el-Mü’cemu’l-Kebîr’de Ubâde b. Sâmit*ten rivayet ettiği şu hadise dayanırlar:

”Namazın kaç rekat kıldığını hatırlayamayan bir kimsenin ne yapaca­ğı, Resûlullah (s.a.v.)’a soruldu. Hz. Nebi: “Namazım iade etsin, (so­nunda da) oturarak iki defa secde yapsın” buyurdu.

Yine Taberânî’nin Meymûne bint Sa’d’den rivayet ettiği ve aynı mânâ­yı ifade eden hadis de bu görüşün delillerindendir.

Bir kimseye namazdaki şüphe ilk defa değil de fazlaca arız olursa, ken­di kendine araştırır. Kanaati ne tarafa meylederse, ona göre hareket edip na­mazını tamamlar. Namazı iadeye lüzum yoktur. Ancak sonunda sehv secdesi yapar. Bu görüş Hz. Nebidin şu hadisine dayanır: “Her kim namazın­da şüphe ederse doğrusunu araştırsın.”

Kanaati bir tarafa yönelmezse, meselâ sabah namazını bir rekat mı yoksa iki rekat mı kıldığında şüphe eder de bir tarafı tercih edemezse, şüphesindeki az tarafa itibar eder. Misalimize göre, namazı bir rekat kılmış kabul eder. Ancak tereddüt ettiği rekatın sonunda oturup, et-tehiyyâtü’yü okur, sonra kalkar ve bir rekat daha kılıp sonunda sehv secdesi yapar. Hz. Pey­gamberden rivayet edilen şu hadis buna delâlet etmektedir: “Sizden biri na­mazında tereddüt eder de kaç rek’at (üç mü, yoksa dört mü) kıldığını bilemezse, namazını azı üzerine bina etsin.”

Dört rek’atli bir namaza başlayan bir kimse kıldığı rekatin bir mi, yok­sa iki mi olduğunda şüphe edip de bir tarafa karar veremezse kendisini bir rek’at kılmış kabul eder ve namazını buna göre tamamlar. Ancak iki rekat kılmış olma ihtimalini de göz önüne alarak bu tereddüt ettiği rekatten itiba­ren her rekatin sonunda oturur. Namazı bitirirken de sehv secdesi yapar.

tki rek’atli bir namazda iki rek’at mi yoksa üç rek’at mı; dört rek’atli bir namazda da dört rek’at mı yoksa beş rek’at mı kıldığında şüphe eden kimse oturur, tahiyyât okur selâm vermeden kalkıp bir rek’at daha kılar ve sonunda sehv secdesi yapar. Sonraki rek’ati ilâveye sebeb iki rekatli namaz üç, dört rek’atli olan da beş rek’at olmuşsa fazlalığın nafile olması içindir. Çünkü Hanefîlere göre tek rek’atli nafile olmaz.

Yukarıya aktardığımız rivayet ve görüşlerden anlaşılıyor ki âlimler teharri (araştırma) ve kesin olarak bilinen rekat üzerine bina konularında ihti­lâf etmişlerdir. Hanefîler bunları ayrı ayrı şeyler kabul ederken, Şafiî, Dâvûd ve İbn Hazm bunların aynı şey olduğunu söylemişlerdir. Nevevî bunun cum­hurun görüşü olduğunu nakleder. Ebû Hatim ve İbn Hibbân, Hanefîlerin görüşündedirler.

Şevkânî, bu mevzuda biribirine zıt gibi görünen hadisler arasında aslın­da ihtilâf olmadığını, ihtilâf gibi görünen noktaların değerlendirme hatası olduğunu söyler. Şevkânî’nin sözlerinin özeti şudur:

“Bana göre az rekat üzerine binayı, kesin bilinen üzerine binayı ve doğ­ruyu araştırmayı ifâde eden hadisler arasında zıtlık yoktur. Çünkü teharri (araştırma) lügatta, doğruya en yakın olanını istemektir. Resûlullah da bu­nu emretmiştir. Bir kimse araştırma ile tereddütten kurtulabilirse ne âla. Bu da ancak bir görüşün kesinlik kazanması ile mümkündür. Ama araştırma ile şekden kurtulamazsa, o zaman tereddüdünün az tarafına itibar edip na­mazı onun üzerine bina eder. Öyleyse bu konudaki hadisler biri birine zıt değil, birbirlerinin tamamlayıcısıdır.”

Açıklamakta olduğumuz hadis, şu yönlerden Hanefî mezhebindeki ba­zı görüşlerin aleyhine delil gibi görünmektedir:

1. Bu hadiste Hz. Nebi kıldığı rek’at adedinde şüphe eden kimse­nin aza itibar edeceğini bildirmiş ve herhangi bir suretle kayıtlamamıştır. İlk bakışta bu, Hanefîlerin görüşüne aykırı görünüyorsa da, Hanefîler bu hadi­si namazda şüphe edip de bir tarafa meyledememe hâline hamletmişlerdir.

2. Hz. Nebi hadis-i şerifin devamında “namazı lamam idiyse, kıl­dığı rek’at ve secdeler nafile olur” buyurmaktadır. Bu ifâdeden kılınan bir rek’atten sonra yapılan secdelerin o rekati çiftleyeceği ve bu şekildeki nafile­nin sahih olacağı anlaşılmaktadır. Hattâbî, “Bu hadiste dördüncü rek’atte oturduktan sonra beş rekat kılan bir kimsenin altıncı bir rekat ilâve etmesi­nin lüzumu görüşünde olanların mezheplerinin yanlışlığına delâlet vardır. Çün­kü Hz. Nebi, bu tek rekatı nafile saymış ve üzerine bir ilâve yapılmasını emretmemiştir” der. Hanefîler ise, “bu hadiste işaret edilen ilâve, eksiği ta­mamlamak içindir. Dolayısıyla sonradan kılınan fazladan bir rekat olduğu­na delâlet etmez. Öyleyse bu hadis kılınan rek’atin beşinci rekat olduğu bilindiği takdirde altıncı rekatın kılınamayacağına delâlet etmez” derler.

Hz. Nebi namazın ilâve edilen rekatla tamamlanmış olması hâ­linde yapılan secdelerin şeytanı kızdırıp rezil edeceğini beyân etmiştir. As­lında bu terkibin tam karşılığı, “şeytanın burnunu yere sürtücü olur*’ şeklindedir. Şeytan namaz kılanın zihnini meşgul edip onun yanılmasını, dolayısıyla namazının fasit olmasını ister. Kılınan namaz tam olunca, şeytanın emeği boşa gitmiş, burnu sürtülmüş ve rezil olmuş olur.

Ebû Davud’un, hadisin sonundaki taliki kitabına almaktaki maksadı, bu hadisin birçok senedle geldiğine işaret etmektir. Ancak bunlar içinde en açık ve mufassalı, üzerinde durduğumuz Ebû Hâlid’in rivayetidir.