Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
CİHAD BAHSİ
99. Zımmi Casusların Durumu
Fürat b. Hayyan’dan rivayet edildiğine göre, Kendisinin öldürülmesi için Rasûlullah (s.a.v.) emir vermiş. Fürat o sırada Ebu Süfyan’ın casusu imiş ve Ensar’dan bir adamla da müttefik imiş. (Bir gün) Ensar’dan bir topluluğun yanına varıp; “Ben müslümanım demiş. Bunun üzerine (orada bulunan) Ensar’dan bir adam (Hz. Peygamber’e varıp); Ey Allah’ın Rasûlü o adam ben gerçekten müslüman’ım, diyor demiş. Rasûlullah (s.a.v.) da; Sizden bazı kimseler var ki, iman etmeleri konusunda biz onlara güveniriz. Fürat b. Hayyan da onlardandır.” buyurmuş.
İzah:
Ahmed b.Hanbel IV, 236.
İbni’l-Esîr’in Üsdu’1-Gâbe isimli eserinde açıklandığına göre Hz. Peygamber, Fürat b. Hayyan’ın delaletiyle yolculuk yapan bir ticaret kervanını vurmak üzere Zeyd b. Harise’yi görevlendirmişti. Bu baskında yakalanan Fürat, Rasûlü Ekrem’in huzuruna getirilmiş, Rasûl-i zîşan efendimiz de onu Öldürmemişti. Fürat o sıralarda En-sardan bir topluluğun yanına varıp kendisinin müslüman olduğunu kesin bir dille ifade edince Hz. Peygamber onun bu ikrarını kabul etmiş ve Fü-rât’ın kendisine güvendiği kimselerden biri olduğunu söylemiştir.
Ancak müellif Ebu Davud bu hadîs-i şerifi, “Zımmî casusların durumu” başlığı altında rivayet ettiği halde bu hadis-i şerifte Hz. Fürat’ın zimmiliğine dair hiçbir kayıt yoktur.
Ancak bu hadisin Neylu’l-evtâr’da geçen lafızlarında, Hz. Fürat’ın zimmî olduğu ifâde ediliyor ve kaynak olarak da Ahmed b. Hanbel’in müsnedine dayanılıyor.[Bk. Şevkâni, Neylü’levlâr, VIII, 9.] Avnü’l-Ma’bûd yazarı bu kaynağa dayanarak Hz, Fürat’ın zımmîliğine hükmetmiş ve mevzumuzu teşkil eden hadisle bab arasındaki İlgiyi kurmuştur. Aynı şekilde Tâc yazan da, bu hadisin Ahmed b. Hanbel’in Müsned’indeki lafızlarında Hz. Fürat’ın zımmî olduğu ifâdesi bulunduğunu söylüyor.[Mansûr Ali Nâsûh, Et-Tâc, IV, 401.] Bezlû’l-mechûd yazan ise, bütün bu rivayetlerin kaynağı olarak gösterilen Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde, Hz. Fürat’ın zımmîliğine dâir bir ifâde bulunmadığını ve sözü geçen müs-nedde bu ifâdenin bulunduğu herhangi bir hadise rastlayamadığını, binâenaleyh Hz. Fürat’ın o günkü haliyle zımmî bir casus değil harbî bir casus sayılması gerektiğini söylüyor ve bir müslümanla anlaşmış olan bir müşrik zımmi hükmüne girdiği için, Musannif Ebu Davud’un bu hadisi “zımmî casusların durumu” başlığı altında rivayet etmiş olması ihtimali üzerinde duruyor. Ahmed el-Bennâ’nın verdiği bilgiye göre, Hz. Fürat, Hendek savaşında Ebu Süfyân hesabına müslümanlar arasında casusluk yapmış, bu yüzden Hz. Peygamber onu ölüme mahkum etmiştir. Fakat sonradan müslüman olmuş, Hz. Peygamberin yanma göç etmiş Hz. Peygamberin vefatına kadar ondan ayrılmamış ve harplere iştirak etmiştir. Hz. Peygamberin vefatından sonra ise Kûfe’ye göçetmiş hayatının sonuna kadar orada yaşamıştır.[Bk. A. el-Bennâ, el-Fethurrabbânî, XIV, 112.]
Bu hadîs-i şerif casusluk yapan bir zımminin öldürülmesinin caiz olduğuna delalet etmektedir. Fethu’l-Bârî’de ifâde edildiğine göre casusluk yapan kafir bir harbînin öldürülmesinin caiz olduğunda ulema ittifak etmişlerse de müslümanlarla antlaşması olan kimselerle zımmîler hakkında ihtilaf vardır. Bunlardan biri casusluk yaparsa imam Mâlik ile el-Evzâî’ye göre öldürülmez fakat antlaşması bozulmuş olur. Şafiîlere göre ise eğer antlaşmalarında casusluk yapmamak şart koşulmuş olursa bu şarta riayet etmediğinden antlaşması bozulmuş olur. Eğer böyle bir şart yok ise o takdirde mesele Şafiî ulemâsı arasında ihtilaflıdır. Münzîrî’nin açıklamasına göre bu hadîsin senedinde, kendisine güvenilmeyen Muhammed b. Mu-habbeb bulunduğundan bu hadis delil olma niteliğinden uzaktır.