Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
EDEB BAHSİ
DEVAM: 5. (İnsanlarla) İyi Geçinmek
Ebu Hureyre’den (rivayet edildiğine göre) Rasûlullah (s.a.v.): “Mü’min saf ve kerem sahibidir. Bozguncu insan ise (daima) aldatıcı, alçak ve cimridir” buyurmuştur.
İzah:
Tirmizî, birr. Ahmed b. Hanbel, 11-394.
Girrun: Aldanan, aldatılan anlamlarına gelir.
Kerîm: İyi, cömert, çok affeden, kıymetli gibi manalara gelir.
Fâcir: Allah’ın emrinden çıkan, günahkâr demektir. Hıbb: Aldatıcı manasına gelir. Leîm: Alçak ve cimri demektir.
Hattabî (r.a.)’nin açıklamasına göre: Hadis-i şerifin zahirinden anlaşılan şudur ki: Hakiki mü’min aldatılmaya müsait, kötülüğü kavramaktan ve araştırmaktan uzak olur. Bu durum onun cehaletinden değil, kereminden ve ahlâkının güzelliğinden, iyi niyetli ve itimat sahibi oluşundan kaynaklanır.
Allah’ın emrinden çıkmış bozguncu insanlar ise daima aldatıcı, alçak, cimri, kötülük planlarını araştırmakla meşgul olur. Bu durum onun akıllılığından değil, kötülüğünden kaynaklanır.
İbn Esir’in açıklamasına göre bu hadisden anlaşılan şudur:
“Mü’min hilekâr ve düzenbaz olmaz. Ancak yumuşaklığı ve itimat sahibi olması sebebiyle bazan aldanıp tuzağa düşer.”
Bu mevzuda Muhammed Zekeriyâ b. Yahya el-Kândehlevî şöyle diyor:
Her ne kadar bu hadisin zahiri “Mü’minin firasetinden sakınınız.”[Suyûtî, el-Caimü’s-Sağîr, I, 8.] hadisine aykırı gibi görünüyorsa da aslında bu iki hadisin arasını şu şekilde te’lif etmek mümkündür:
Hafız Suyutî’in açıklamasına göre mevzumuzu teşkil eden hadis-i şerif, Hafız Siracüddin el-Kazvinî’nin mevzu olduğunu iddia ettiği hadislerdendir.
Hafız b. Hacer ise bu iddiayı reddederek şöyle demiştir: “Bu hadis Hâkim tarafından muttasıl bir senedle rivayet edildiği gibi, Sevrî’nin ashabı
ve Haccac tarafından da rivayet edilmiştir. İbn Main, Haccac hakında müsbet düşünmektedir. Ancak Buharî ile Müslim bu hadisin râvilerinden Bişr’e güvenilmeyeceğim söylemişlerdir…
Mevzumuzu teşkil eden bu hadis-i şerifte cimriliğin bozgunculuk sıfatı olduğuna da bir işaret vardır.
Görüldüğü gibi hadis-i şerifte cimrilik, çirkin bir huy, sehâ (cömertlik) büyük bir bir fazilet olarak değerlendirilmiştir.
Nitekim şu âyet-i kerimelerde de cimriliğin çirkin bir huy olduğu cömertliğin büyük bir fazilet olarak değerlendirilmiştir,
“Kim nefsini (mala olan) hırsından ve cimriliğinden korunursa, işte muratlarına erenler onların tâ kendileridir.”[Haşr 9]
“Allah’ın (fazl-u kereminden) kendilerine verdiğini (sarf-ü intakta) cimrilik edenler, (asla) bunun kendileri için bir hayır olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu onlar için bir serdir.”[Al-i limran 180]
Bu konuyla ilgili bir hadis-i şerif de şu mealdedir: “Cimri asla cennete giremez.”[Tirmizî, Birr. Ahmed b. Hanbel, I. 4. 7.]
Cimriliğin çeşitli tarifleri yapılmışsa da en doğru olan tarife göre cimrilik, şer’an vâcib veya mürüvvet yönünden münâsib olanı gücü yettiği halde vermemektir.