Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
VASAYA BAHSİ
13- Malını Vakfeden Kişi Hakkında
İbn Ömer’den demiştir ki: Hayber’de Ömer (b. Hattâb)’ın hissesine bir tarla düşmüştü. Bunun üzerine (Ömer) Peygamber (S.A.V.)’e gelerek: (Hayber’den) “Benim hisseme bir tarla düştü. Bana hiçbir zaman ondan daha güzel bir mal isabet etmedi. Bu tarla hakkında bana ne (yapmamı) emr edersiniz?” dedi. ( Hz. Peygamber de): “İstersen (tarlanın) aslını Vakfeder gelirini, tasadduk edersin.” buyurdu.
Bunun üzerine Ömer bu toprağın aslı satılmamak, hibe edilmemek, miras yoluyla mülk edinilmemek şartıyla gelirini fakirlere, yakınlara, köleleri (azat etmek isteyen kimseler)e Allah yolunda (çalışanlara) ve yolda kalmışlara tasadduk etti. (Çünkü Hz. Peygamberdin bildirdiği üzere onun aslı satılamaz bağışlanamaz. Miras yoluyla mülk edinilemez. O ancak fakirler, yakınlar, (Azat edilecek) köleler, Allah yolunda çalışanlar içindir. (Müsedded, hadisin burasına) Bişr’den (rivayet ettiği şu kelimeyi de) ilâve etti. “ve konuk(lar)a” (tasadduk etti. Hadisin bundan) sonra(ki kısmında bu hadisi Müsedded’e nakleden kimseler şu sözleri rivayette) birleştiler.
“Bu toprağa mütevelli olan kimsenin bundan mal edinmeksizin ve mülkiyetine dokunmaksızın örf’e göre yemesinde, bir dostuna yedirmesinde bir günah yoktur.
Müsedded (bu hadise) Bişr’den (naklen şunu da) ilave etti: (Bişr) dedi ki (bana İbn Avn şöyle) dedi: Muhammed (İbn Sîrin bu hadiste geçen -gayra mutemevvilin malen kelimesinin) “Gayra müteessilin malen = aslına dokunulmaksızın” (şeklinde rivayet edilmesi gerektğini) söyledi.
İzah:
Buhârî, şarut, vesaya, eyman; Müslim, vasaye; Tirmizî, ahkam; Nesâî, ihbas; İbn Mâce, sadakat; Ahmed b. Hanbel 11-11, 12.
Metinde geçen “yakınlar” kelimesiyle vakfeden kimsenin yakınları kas-dedilmiş olabileceği gibi: “… Bilin ki, ganimet olarak aldığı ri iz şeylerin beş-tebiri Allah’a, Rasûlüne ve (Allah’ın Rasûlü ile) akrabalığı bulunan(lar) a, yetimlere, yoksullara ve yolculara aittir…”[Enfal 41] âyet-i kerimesinde geçen yakınlar da kastedilmiş olabilir. Müfessirlerin açıklamasına göre, bunlar Ha-şimoğulları ile Abdülmuttaliboğullarıdır.
Hadîs-i şerifte söz konusu edilen vakfın gelirinin nerelere harcanabileceği kesin bir şekilde belirlenmiştir. Bu yerler şunlardır.
1. Fakirler; kendilerine zekat ve sadaka verilebilenler
2. Köleleri satın alıp azat etmek isteyenlerle, bir miktar para ödeyince azat edileceğine dair efendisinden söz alan mükateb köleler.
3. Allah yolunda çalışanlar
4. Yolda kaldığı için parasız duruma düşen kimseler
5. Yakınlar
6. Akrabalar
Ayrıca bu şartlar içerisinde araziye bakacak olan mütevellinin örfe uygun bir şekilde, yani ihtiyacına ve hizmetine uygun düşecek kadar yemesine ve örfe uygun bir şekilde dostuna ikram edilmesine izin verilmektedir.