Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
MENASİK BAHSİ
DEVAM: 65. Müzdilefe’den Dağılmakta Acele Etmek
Âişe (r.anha) dan; demiştir ki: Nebi (S.A.V.) Kurban (bayramında) geceleyin Ümmü Seleme’yi (Müzdelife’den Minâ’ya) gönderdi de (Ümmü Selme) fecirden önce (Akabe Cemresine) taş(lar)ı attı, sonra (Mekke’ye) gidip ifâza tavafını yaptı. O gün Resûlullah (S.A.V.)’in Ümmü Seleme’nin yanında olacağı (nöbet) gün(ü) idi.
İzah:
Nesai, menasik
Bu hadis “Bayram günü fecir doğmadan önce Akabe Cemresine taş atılabilir” diyen Şafiî ulemâsının delilidir. İmam Ahmed’in meşhur olan görüşü de budur. Sözü geçen imamlara göre bu görüşün aksini ifâde eden 1940 ve 1941 numaralı hadis-i şerifler bayram günü fecr doğmadan önce cemreleri atmanın caiz olmadığını değil, bu cemreleri güneş doğduktan sonra atmanın müstehab. olduğunu ifâde etmektedirler.
İmam Mâlik ile Hanefî ulemâsına göre ise, bayram günü güneş doğmadan önce Akabe Cemresine taş atmak, hacıların develerini gütmekle görevli kimselerin dışında hiç bir kimse için caiz değildir. Çünkü İbn Ab-bâs’dan rivayet edilen bir hadiste ifâde edildiğine göre; “Nebi (S.A.V.) ailelerine ve hacıların eşyalarım taşıyan kimselere sabahleyin alaca karanlıkta Minâ’ya gitmelerini fakat güneş doğmadan taşları atmamalarını emretmiştir.”[Tahavî, Şerhü meâni’l-âsâr II, 216; Beyhaki, es-Siinenü’l-Kübrâ, V, 132.] Nitekim İbn Ömer (r.a.)’den rivayet edilen bir hadiste de; “Nebi (S.A.V.) cemreleri geceleyin atmaları için deye çobanlarına izin verdi”[Mecmeu’z-zevâid, III, 260.] denilmektedir.
Cemrelerin güneş doğmadan atılabileceği görüşünde olan ilim adamlarına göre de bayram günü Minâ’da fecr doğmadan önce cemreleri atmayı yasaklayan hadisler o gün cemreleri güneş doğmadan önce atmanın caiz olmadığını değil, onları güneş doğduktan sonra atmanın müstehab olduğunu ifade eder. Yine sözü geçen ilim adamlarına göre konumuzu teşkil eden Ebû Dâvûd hadisindeki “Ümmü Seleme cemreleri fecrden önce attı” sözüyle “sabah namazından önce attı” denilmek istenmiş de olabilir. Fakat gerçekten de söz konusu cümlelerle bu ulemânın anladığı mânâ kast edilmiş olsa bile, bu söz, «güneş, doğmadan önce cemreleri atmanın caiz olduğuna delâlet etmez. Ayrıca Hz. Ümmü Seleme’nin bu uygulamasının Resûl-i Ekrem’in ‘izniyle olduğuna dâir bir delil de mevcut değildir.
Bu bakımdan Hz. Ümmü Seleme’nin bu fiili bir delil niteliği taşımaktan uzaktır.
Hz. Ümmü Seleme’nin bu tatbikatının kendisine ait özel bir tatbikat olması ihtimali de vardır.