Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
EDEB BAHSİ
DEVAM: 87. Şiir Hakkında Gelen Hadisler
(Sahr b. Abdullah İbn Büreyde’nin) dedesinden demiştir ki: Rasûlullah (s.a.v.)’i şöyle buyururken işittim: “Kuşkusuz bazı sözler sihir (gibi tesirledir, bazı ilimler cehalettir. Bazı şiirler, hikmettir, bazı sözler de vebaldir.”
(Bu hadis-i şerif bu şekilde rivayet edilmiştir) bunun üzerine Sa’sa’a b. Sûhan şöyle dedi: “Kuşkusuz bazı sözler sihir (gibi etkili) dir” sözüne gelince (bunun manası şudur): “Hak bir adam’ın aleyhine olur. (fakat bu adam) delilleri dile getirmekte hak sahibinden daha güçlüdür. (Bu adam) konuşmasıyla toplumu etkiler ve gerçeği alır götürür. “Bazı ilimler de cehalettir” sözüne gelince (bunun da manası şudur:) Bir âlim kendini bilmediği bir konuda konuşmaya zorlar, bu da onun cahilliğini ortaya çıkarır.
“Bazı şiirler hikmettir” sözüne gelince, bu hikmet olan şiirler ise (şiirlerden oluşan) vaazlar ve halkın öğüt aldığı darb-i meselelerdir. “Bazı sözler de (söyleyen kimseler için) bir vebaldir” sözüne gelince (bu) sözünü kendisini ilgilendirmeyen ve (dinlemek) istemeyen kimselere söylemendir.”
İzah:
Buhari, şehadat, hiyel; ahkâm; Müslim, akdiye; Ebu Davud, akdiye: Tirmizî, ahkâm; Nesâî, kada; İbn Mace, ahkam; Muvatta, afediyye; Ahmed b. Hanbel, II, 332, VI. 203, 290, 307, 308, 320.
Bu hadis-i şerifi musannif Ebu Davud, Sa’sa’a b. Suhan’ın anlayışına göre açıklamıştır. Sa’saVnın yaptığı bu açıklama Ebu Davud (r.a)’ın anlayışına da uygundur.
Biz “Bazı sözler sihir (gibi etkili)dir.” sözünü (5009) numaralı hadisin şerhinde, “Bazı şiirler de hikmettir” sözünü ise (5010) numaralı hadisin şerhinde açıkladığımızdan burada tekrara lüzum görmüyoruz.
Biz burada ancak daha önce izahı geçmeyen cümleleri tahlil etmeye çalışacağız.
1. “Bazı ilimler cehalettir.” sözüyle kasd edilen ilim, falcılık gibi, tarihin kesinlikle tesbit edemediği karanlık devirlere ait İsrailiyyat kabilinden asılsız haberler ve faydasız bilgiler yığınıdır. Bunları öğrenmek insana birşey kazandırmadığı gibi hem faydalı bilgiler öğrenmek için son derece kıymetli olan zamanın zayi olmasına sebep olacağı, hem de gerçekten lüzumlu olan bilgileri Öğrenmeye fırsat bırakmayıp, onların yerini alacağı için, bu bilgiler cehaletle özdeştir. Son derece kısıtlı olan ömrünü bunlarla geçiren kimse, gerçek ilmi öğrenmeye imkan bulamayacağından cahil kalmaya mahkûmdur. Onun için efendimiz bu tür bilgileri öğrenmenin insanın gerçek bilgileri öğrenmesine engel olacağını haber vererek ümmetini bu hususta ikaz etmiştir.
Bu cümleyi daha farklı şekillerde anlayanlar da vardır. Bazılarına göre bu cümle ile anlatılmak istenen kişinin ilmiyle amel etmemesidir. Çünkü kişi bilgisiyle amel etmeyince, hiç bilgisi olmadığı için amel edemeyen cahilden farkı kalmaz.
Bazılarına göre de bu cümle ile kast edilen, bilmediği konularda konuşmaya kalktığı için çelişkili tutarsız sözler söylemek durumuna düşen âlimdir. Çünkü her ne kadar diğer konularda bilgisi varsa da bilmediği konularda konuşarak bilgi vermeye kalktığı için onun vermeye çalıştığı bu sözde bilgiler aslında cehaletten başka birşey değildir.
2. “Bazı sözler de vebaldir.” cümlesine gelince, bu cümle ile kast edilen: “Belanın gelmesini temenni eder mahiyette veballi sözler söylemek ve karşıdakine kendisini ilgilendirmeyen ya da seviyesinin üzerinde olan sözler söyleyerek onu bıktırmaktır.”
Metinde geçen “… delil getirmekte hak sahibinden daha güçlü olur…” cümlesini (3583) numaralı hadisin şerhinde açıkladığımızdan burada tekrara lüzum görmüyoruz.