Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
AKDİYE BAHSİ
DEVAM: 31. Bazı Kaza (Yargı) Hükümleri
Ebû Saîd el-Hudrî’den, şöyle dediği rivayet olunmuştur: İki adam bir hurma ağacına ait sahanın boyutları hakkında anlaşmazlığa düşerek Rasûlullah (s.a.v.)’a başvurmuşlardı.
(Bu hadisi Amr b. Yahya’nın babasından nakleden Ebû Tuvale Abdurrahman b. Ma’mer ile Amr b. Yahya’dan) birinin rivayetinde (şu ibare vardır): “Hz. Nebi) o ağacın ölçülmesini) emretti, (ağaç) ölçüldü yedi zira’, (uzunluğunda) bulundu.” (Diğerinin rivayetinde de:) “Beş zira’ (uzunluğunda) bulundu. Bunun üzerine (Hz. Peygamber, bu ağacın sahasının boyutları hakkında) buna göre hüküm verdi.” ibaresi vardır.
(Bu hadisi Ebû Tuvale’den nakleden) Abdülaziz (b. Muhammed de bu tesbit işini açıklarken şöyle) dedi: (Hz. Nebi, sözü geçen) hurmanın yapraksız dallarından birini(n getirilmesini) istedi. Dal getirildi ve ağaç (bu dalla) ölçüldü.
İzah:
İbn Mâce, rühûn
Hadis-i şerifte, bir hurma ağacının çevresinin mikdarı üzerinde çıkan bir ihtilâfı Hz. Nebi’in nasıl çözümlediği anlatılmaktadır.
Metinde açıklandığı üzere, Hz. Nebi bu ağacın boyunun ölçülmesini emretmiş, ölçülünce ağacın yedi zira’ (dirsekten parmak uçlarına kadar olan mesafe) yahutta beş zira’ uzunluğunda olduğu görülmüş. Bunun üzerine ağacın dört tarafından bu kadar uzunluktaki bir mesafenin bu ağacın harimi (sahası) olduğuna, binaenaleyh bu sahayı kimsenin ihlâl edemeyeceğine hükmetmiştir.
Ravi Abdülaziz’in hadisin sonuna eklediği açıklamadan anlaşıldığı üzere ağacın boyu şöyle ölçülmüştür: Ağacın dallarından bir zira’ uzunluğunda bir dal kesilip onunla ağacın boyu ölçülmüştür.
Hadis-i şerif, ölü bir arazide dikilen bir ağacın hariminin her taraftan beş zira'(3-3,5 metre) veya yedi zira’ olduğuna delâlet etmektedir, nitekim Hanefî âlimlerinden Mavsilî, Hanefî ulemasının bu mevzudaki görüşünü açıklarken şöyle diyor: “Ölü bir arazide dikilen bir ağacın harimi her taraftan 3-3,5 metredir.”[Bk. el-İhtiyâr Tercemesi, 189.] Binaenaleyh bu hadis Hanefî ulemasının bu mevzudaki delilidir.[Bk. Aynî, Binâye, IX, 448.]
Harim ise, bir şeyin çevresinde bulunan sahadır ki o şeyinhukuku ve ayrılmaz bir bütünü kabilindendir. Bu yerde sahibinden başkasının tasarrufu haramdır.[Bk. el-İhtiyâr Tercemesi, 188.]
Abdullah b. Ahmed’in Zevâidü’I-Miisned’inde ayrıca Ebû Avâne ile Taberânî’nin Ubâde b. Sâmit’ten rivayet ettiği bir hadis-i şerif se, Hz. Peygamber’in her bir hurma ağacı için dört taraftan dalı uzunluğunda harim tesbit ettiği ifade edilmektedir.
İbn Mâce’nin rivayeti de böyledir. Bu durum hâdisenin tekerrür ettiğini gösterir. Durum böyle olunca, bir ağacın hariminin iki şekilde tesbit edildiğini ve bu iki şeklin de caiz olduğu ortaya çıkar.
Yahutta mevzumuzu teşkil eden hadisin en doğru tefsiri Ubâde b. Sâmit hadisidir.