Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
SALAT BAHSİ
DEVAM: 116-117. Rüku’a Varırken Ellerin Kaldırılmasını Zikretmeyenler
el-Bera (r.a.)’den rivayet edildiğine göre, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) namaza başlarken ellerini kulakları yakınına kadar kaldırırmış. (Fakat bu hareketini) daha sonra tekrarlamadı.
Sadece Ebu Davud rivayet etmiştir.
AÇIKLAMA: Bu hadis, “namazda iftitah tekbirinin dışında hiç bir yerde el kaldırılmaz” diyen hanefi ulemasının delilidir. Ancak zayıf olduğunu kabul eden ulema ise, bu hadisle amel etmemiştir. Zayıf olduğunu kabul edenler arasında Buharî, Ahmed, Şafiî, İbn Uyeyne, İbn Zübeyr, Darimî gibi simalar vardır. Hadis Hafızları da “(sonra bu hareketini) bir daha tekrarlamadı” cümlesinin, hadisin aslından olmayıp ravilerden Yezid b. Ebî Ziyad tarafından idrac (ilave) edildiğini ittifakla kabul etmektedirler. Şu’be, Sevrî, Halid et-Tahhan ve Züheyr gibi hafızların rivayetlerinde “Sonra bir daha tekrarlamadı” cümlesi yoktur.
Bezzar bu ilave edilen cümle ile ilgili olarak şunları söylemektedir: “Darekutnî’nin bizzat Yezid b. Ebî Ziyad’ın kendisinden rivayet ettiği hadiste bu ilave cümle yoktur. Doğru olan da budur. Bu cümlenin kendisine Kufeli-ler tarafından telkin edilmiş olması mümkündür. Zaten hafıza zayıflığından bazı kere cümleleri karıştırdığı da olurdu”[bk. el-Menhel, V, 56.]
Bütün bunların yanında Hanefî uleması iftitah tekbirinin dışındaki yerlerde el kaldırılmasına muhaliftirler. Delilleri de Mucahid’in rivayetidir. Bu rivayette şöyle deniliyor: “Mücahid, İbn Ömer’in arkasında namaz kılmış bunu yaptığını görmemiştir.”
Hanefiler bir de şu İbn Mes’ud hadisiyle istidlal ederler: “İbn Mes’ud Nebi (s.a.v.)’i iftitah tekbiri anında ellerini kaldırırken görmüş, sonra tekrarlamamıştır” [Selamet Yolları, I, 340]
Bu mevzuda merhum Ahmed Davudoğlu şunları söylemiştir: “Bu istidlale itiraz edilmiştir. Mücahid hadisinin ravileri arasında Ebu Bekr el-Ayyaş vardır. Bu zatın hafızası zayıftır. Bîr de bu rivayet îbn Ömer’in oğulları Nafi ile Salim’in rivayetine muarızdır. Çünkü bu zatların rivayeti müsbittir (yani olumludur). Mücahid’inki nefy ediyor. Müsbit nafiye tercih edilir. Resulullah’ın Mücahid rivayetinde olduğu gibi bazan el kaldırmayı terk etmesi onun caiz fakat vacib olmadığına delalet eder”.
Bu mevzuda Hanefîlerin en büyük delillerinden biri de namaz içerisinde elleri kolları hareket ettirmekten kaçınmanın farziyyeti ile delalet eden;”Acaba neden sizleri ellerinizi hırçın atların kuyrukları gibi kaldırmış görüyorum, namazda sakin olun” [bk. Müslim, salal; Nesai, sehv, Ahmed b. Hanbel, V, 93, 101, 107] mealindeki hadis-i şeriftir. Bu hadis-i şerife göre sadece iftitah tekbiri esnasında el kaldırmaya izin vardır. Çünkü bu hareket namazın dışındadır. Bunun dışında el kaldırmaya izin yoktur. [Zafer Ahmed el-Osmanî, İ’lau’s-Sunen, III, 44]