Sünen-i Ebu Davud – SÜNEN EBU DAVUD

SÜNEN EBU DAVUD

İLİM BAHSİ

13. Vaaz Ve Nasihat Etmenin Hükmü

Avf b. Mâlik el-Eşcaî’den, ben Rasûlullah (s.a.v.)’i şöyle buyururken işittim dediği rivayet olunmuştur: “Devlet başkanı, memur ve büyüklük taslayandan başka vaaz eden olmaz.”

İzah:

Bu hadis-i şerif hakkında Hattâbî şu açıklamayı yapmıştır: Bana erişen haberlere göre bu mevzuda Şureyh: Bu hadis-i şerifte vaaz ve nasihat kelimesiyle kastedilen hutbedir, demiştir. Çünkü hut­beyi devlet başkanları okur ve hutbelerinde halka vaaz ve nasihatta bulunurlar. Kendilerinin bulunamadıkları yerlerde de bu hutbeyi onların görevlen­dirdiği hatipler okurlar, halka vaaz ve nasihatta bulunurlar.

Bunların dışında bir de hutbe okumak için kendi kendilerini görevlen­dirmiş kişiler vardır ki, bunların maksatları sırf halkın gönlünü kazanarak onlara başkan olmaktır. Devlet başkanı tarafından hutbe okumaları için hiçbir izin ve ruhsat verilmemiş olan bu kimselere muhtâl (büyüklük taslayan) denir. Bazılarına göre halka vaaz ve nasihatta bulunan kimseler üç kısımdır:

1- Müzekkir (hatırlatıcı): Bunlar halka Allah’ın dünya ve ahiretteki ni­metlerini hatırlatarak onları bu nimetlerden dolayı Allah’a şükretmeye teş­vik ederler.

2- Vaiz: Bunlar da halka, Allah’ın kendisine isyan edenler için hazırla­mış olduğu azabı ve bu husustaki tehditlerini hatırlatarak onları günahlar­dan alıkoymaya çalışan kimselerdir.

3- el-Kâss: Bunlar halka geçmiş ümmetlerin başlarından geçen, onların saadetlerine ya da helak olmalarına sebep olan ibretli haberleri nakleden kim­selerdir. Bunlar, anlattıkları haberlerin gerçeğe tam manasıyla uygun olup olmadığından emin olamazlar. Fakat birinci ve ikinci guruba girenler bu ha­dise göre emniyettedirler.

Hanefî ulemasından Aliyyü’1-Kârî ile Sindî’ye göre bu hadiste geçen kıssa kelimesiyle kastedilen hutbedir.

Bu bakımdan hadis-i şerif hutbe okumanın ancak devlet reisinin yetkisi olduğuna delâlet etmektedir. Ancak devlet reisi dilerse bu hutbeyi kendi oku­yabileceği gibi başka birine de okutturabilir. Fakat devlet başkanı olmayan ya da devlet başkanı tarafından hutbe okumakla görevlendirilmeyen bir kim­senin hutbe okumaya selahiyeti yoktur. Okuduğu takdirde yaptığı tekebbürden ve riyadan başka bir şey değildir.

Hanefî âlimleri, hutbe okumak için izin verilmiş olması hükmünün, na­maz kıldırmak için izin verilmiş olması hükmü gibi olduğunu söylemiş­lerdir.[Aynî, el-Binâye, II, 805.]