Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
SALAT BAHSİ
DEVAM: 74. Cemaatın İmama Uyması Gereken Yerler
Bera (r.a.)’den; demiştir ki: “Biz Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile birlikte namaz kılardık da (Hz. Nebinin alnını yere) koyduğu görülünceye kadar bizden hiç bir kimse belini eğmezdi.”
Diğer tahric: Buhari, ezan; Müslim, salat; Tirmizi, salat; Ahmed b. Hanbel, IV, 300, 304.
AÇIKLAMA: Bu hadis cemaatin rüku* ve secdelere imamdan önce varmasının caiz olmadığına delalet etmektedir.
Cemaatin namazda imamdan önce hareket etmesi mevzusunda ilim adamları üç ana mesele üzerinde ihtilaf etmişlerdir:
1. İftitah (başlama) tekbirinde imamdan önce hareket etmek: Şafiî’nin dışında kalan bütün mezheb imamlarınca iftitah tekbirlerini imamdan önce alan kişinin iftitah tekbiri ve namazı sahih değildir.[Bezlu’l-mechud, IV, 273.] Ancak İmam Şafii (r.a.)’den bu konuda iki görüş rivayet edilmiştir. Meşhur olan rivayette, imamdan önce tekbir alırsa kafi gelmez, ikinci rivayette ise, “imama uyan kimse imamdan önce de tekbir alsa, kafidir” demiştir.
Abdullah b. Yezid, yaşça küçük olan sahabilerdendir. Kufe’de îbnü’z-Zübeyr’in valisi iken irad ettiği bir hutbesinde büyük sahabi el-Bera’ b. Azib’den naklen bu hadisi zikretmiş, bunu yaparken de Hz. Bera’ için “sadıktır” diyerek sözünü takviye etmek istemiştir. Halbuki sahabilerin hepsi kendisi de dahil, adil ve sadık oldukları kesindir. Bu hadisi nakletmesinin sebebi de oradaki cemaatin çoğu kez yaptıkları bir hareketin sahabilerin Resulullah’la kıldıkları namaza aykırı olduğunu belirtmek ve onları muhalefetten men’etmek içindir. Bu da imam ve hatiplerin, sünnete muhalif veya eksik bir hareketlerini gördüğünde uyarıcı ve aydınlatıcı bilgi veren vaaz ve konuşma yapmalarının gereğini ortaya koymaktadır. [îbn Rüşd, Bidayetu’l-müctehid, (trc. Meylanî), I, 226]
Ancak Şafii alimlerine göre yalnız başına namaz kılmakta olan bir kimseye, namazın ortasında imama uymak isterse daha önce imamdan evvel almış olduğu iftitah tekbiri yeter.
Hanbelîlere göre de imamdan Önce unutularak alınan iftitah tekbiri kifayet eder.
2. İftitah tekbirinin imamla beraber alınması Ebu Hanife’ye göre caiz ise de imam Muhammed ve İmam Yusuf’a göre caiz değildir.
3. Selama gelince; cemaatin imamla beraber selam vermesi ulemanın büyük çoğunluğuna göre caizdir. Ulemanın çoğunluğuna göre namazın geriye kalan rükünlerinde imamdan önce veya imamla davranmak caizdir. Ancak îmam Ahmed’den gelen bir rivayete göre imamdan evvel davranmak caiz değildir. [es-Seharenfurî Bezlu’l-mechud, IV, 273]
Hanefi mezhebinin bu konudaki görüşlerinin tafsilatı için 603 no’lu hadisin açıklamasına bakılmalıdır.