Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
MENASİK BAHSİ
91. Mekke’de İkamet Etmek
Abdurrahman b. Humeyd’den rivayet olunduğuna göre, Kendisi Ömer b. Abdilaziz’i, Sâib b. Yezîd’e: Sen hiç Mekke’de ikâmetle ilgili bir şey işittin mi? diye soru sorarken işitmiş. Sâib de (şöyle) cevap vermiş: Bana Îbnu’l-Hadramî'(nin) naklettiğine göre) kendisi Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’i, “Muhacirler için sader (veda) tavafından sonra (Mekke’de) üç (gün) kalma (hakkı) vardır” buyururken işitmiş.
İzah:
Buhârî, menakibu’l-ensâr; Müslim, hac; Tirmizî, hac; îbn Mâce, ikâme; Dârimî, salât ;.Ahmed b. Hanbel, V, 52.
Mekke fethedilmeden önce Mekke’li muhacirlerin Mekke’de ikâmet etmeleri haram kılınmıştı. Sonraları hac ve umre sebebiyle Mekke’ye girenlere hac ibâdetlerini bitirdikleri vakit Mekke’de sadece üç gün kalmalarına izin verildi. Şafiî ulemâsından Nevevî’ye göre bu hadisin mânâsı Mekke’den Medine’ye hicret edenlere bir daha Mekke’ye yerleşmelerinin haram kılınmasıdır.[Nevevî, Şerhü Müslim, IX, 122.] Kadı İyaz’ın ifadesine göre cumhûr-ı ulemâda bu görüştedir. Ancak Resûl-i Ekrem’in Medine dışında istedikleri yerde oturmalarına iziri verdiği kimseler bu hükmün dışındadırlar.
Maliki ulemâsından Kurtubî’nin beyânına göre bu hadiste söz konusu olan kimseler Resûl-i Ekrem’e yardım etmek gayesiyle Mekke’den Medine’ye gelen muhacirlerdir. Bunların Hac farizasını ifâ ettikten sonra Mekke’de üç günden fazla kalmaları caiz değildir. Medine’ye Mekke’nin dışında başka bir beldeden göç etmiş olan muhacirler bu hükme dahil değillerdir.
Ulemâdan bir kısmı da Mekke’nin fethinden sonra muhacirlerin Mekke’ye yerleşmelerini caiz görmüş bu hadisin hicretin vâcib olduğu zamanlara mahsûs olduğunu söylemiştir. Mekke’nin fethinden önce hicretin vâcib olduğunda bütün ulemâ görüş birliğine varmıştır. Muhacir olmayanların istedikleri yerde yaşayabileceklerinde de ittifak vardır. Muhacirlere Mekke’de kalmak için verilen üç günlük izin ikâmet hükmüne girmez. Onlar yine müsâfir sayılırlar. İnancından dolayı bir yerden kaçan kimsenin kendisi için mevcut tehlike ortadan kalktıktan sonra oraya dönüp dönemeyeceği meselesi de ulemâ arasında ihtilaflıdır. Bazılarına göre eğer bu kimse Allah ve Resulüne hizmet için memleketini terketmiş gitmiş ise, muhacirler hükmündedir. Bir daha oraya dönemez, fakat göç ederken maksadı memleketini terk değil de sadece inancını korumak idiyse fitne dindikten sonra oraya dönebilir. Hafız İbn Hacer de bu görüştedir.[İbn Hacer, Fethu’l-Bârî VIII, 268.]