Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
MENASİK BAHSİ
DEVAM: 56. Nebi (s.a.v.)’in Haccı
Muhamrned (b. Ali b. Huseyn el-Bâkır)dan rivayet olunduğuna göre, Nebi (S.A.V.) Arafat’ta öğle ile ikindiyi aralarında sünnet kılmaksızın, bir ezan ve iki kametle, kılmıştır. Akşam ile yatsıyı da (Müzdelife’de) aralarında sünnet kılmaksızın, birleştirerek bir ezan ve iki kametle kılmıştır.
Ebu Davud dediki: Bu hadisi Hatim b. îsmail de (muttasıl bir senedle) uzunca bir hadiste (Resulullah s.a.v.’e) ulaştırdı. Bu hadisi Cafer, babası (Muhammed) ve Câbir senediyle (muttasıl olarak Resûl-i Ekrem’e) isnâd etmekte, Muhammed b. Ali el-Cu’fi de Hatim b. İsmail’e uymuştur. Ancak Muhammed b. AH el-Cu’fî (ondan farklı olarak) “Akşam namazıyla yatsıyı bir ezan ve bir kametle kıldırdı” demiştir.
İzah:
Bilindiği gibi hacı adayları Araf e gününde öğle ve ikindi namazlarını öğle vaktinde namazdan önce okunacak bir ezan ve bir kametle ikişer rekât olarak Nemire mescidinde kılarlar. Bir önceki hadis-i şerifin şerhinde de açıklandığı gibi Nemire Arafat civarında bir yerdir. Fakat Arafat’tan sayılmaz. Her ne kadar metinde “Arafat’ta kıldı” denmişse de aslında Nemire Arafat sınırları içinde değildir, fakat Arafat sınırına yakın olduğu için mecazen “Arafat’ta kıldı” tabiri, kullanılmıştır.
Aslında konumuzu teşkil eden bu hadis mürsel bir hadistir. Musannif Ebû Dâvûd hadisin sonuna ilâve ettiği talik ile bu hadisin Hatim b. İsmail tarafından muttasıl bir senedle Resûl-i Ekrem’e ulaştırılan bir önceki uzunca hadis içerisinde bulunduğunu ve dolayısıyla bu hadisin kesiksiz bir senetle resûl-i Ekreme ulaştığını ayrıca bu hadisin Muhammed b. Ali el-Cu’fî tarafından da yine kesiksiz bir senetle Resul-i Ekrem’e ulaştırıldığını, binaenaleyh bu hadisin aslında, merfu ve muttasıl bir hadis olduğunu ifâde etmek istemiştir. Yine Musannif bu talikte Muhammed b. Ali el-Cu’fî’nin rivayet ettiği bu hadisin metninde Hatim b. İsmail’in rivayet ettiği metinden farklı olarak, “ResûluUah (S.A.V.)’in Müzdelife’de birleştirilerek kıldığı akşam ve yatsı namazlarını bir ezan ve bir kametle kıldığı” ifâdesi vardır ki, bu ifâde, “Müzdelife’de akşam namazı ile yatsı namazı birleştirilerek bir ezan ve bir kametle kılınır” diyen İmam Ebû Hanife, Ebû Yûsuf ve Muhammed (r.a.)’in meşhur olan görüşünü te’yid etmektedir. Ayrıca ileride gelecek olan, “Ben İbn Ömer ile birlikte Arafât’dan Müzdelife’ye hareket ettim de Müzdelife’ye varıncaya kadar tekbir ve tehlîle aralıksız devam etti. (Orada) ezan okuyup kamet etti veya birisine emretti de o kimse ezan okuyup kamet getirdi. Hemen arkasından bize akşam namazını üç rekât olarak kıldırdı. Sonra bize dönüp “Namaz” dedi ve iki rekat olarak yatsıyı kıldırdı. Sonra da akşam yemeğini istedi. Kendisine bu konuda bazı sorular soruldu o da, “ben ResûluUah (S.A.V.)’le böyle kıldım, cevabını verdi” anlamındaki 1933 numaralı hadis-i şerifte bu görüşü te’yid etmektedir.
Muhammed b. Ali’nin rivayetinde geçen “bir ezan ve iki kametle kılmıştır” ifâdesi ise, “Müzdelife’de birleştirilerek kılınan akşam ve yatsı namazları için bir ezanla iki kamet gerektiğine” delâlet etmektedir. Hanefî imamlarından Züfer ile Mâliki ulemâsından Abdulmelik b. el-Mâcişûn, Ebû Sevr eş-Şâfiî ve İmam Ahmed (r.a.) bu görüşte olduğu gibi yine Hanefî ulemâsından Tahâvî de bu görüşü tercih etmiştir.
İmam Mâlik ile İshak b. Rahûye, Ömer b. el-Hattab, Abdullah b. Mesûd’a göre ise, Müzdelife’de birleştirilerek kılınan akşam ve yatsı namazları için iki ezanla iki kamet gerekir. Bu görüş aynı zamanda İmam Şafiî ile İmam Ahmed’den de rivayet olunmuştur. Delilleri ise, Abdurrah-man b. Yezid’den rivayet olunan şu hadistir: “Abdullah b. Mesud hacca niyyet etmişti. Müzdelife’ye geldiğimiz zaman yatsı namazı için ezan vakti gelince yahut da .yaklaşınca birisine emretti de o adam ezan okuyup kamet etti. (Ezan ve kamet bittikten) sonra İbn Mesûd akşam namazını kıldı. Ondan sonra iki rekat daha kıldı. Sonra akşam yemeğini istedi. Yemeğini yedikten sonra bir adama ezan okumasını emretti. O adam ezanı okuyup kameti getirince İbn Mesûd iki rekat olarak yatsı namazını kıldı.”[Buhârî, hac] Ancak bu görüş, Nebi (S.A.V.)’in uygulamasına aykırı bir sahâbî sözü olduğundan iki cihetten reddedilmiştir:
1. Birleştirilerek kılınması gereken akşam namazıyla yatsı namazlarının arasında yemek yemek ve nafile namaz kılmak Resul-i Ekrem’in bu mevzudaki tatbikatına aykırıdır.
2. “Her iki namaz için de ayrı’ayrı ezan okundu” sözü delil olma niteliğinden uzaktır.
İmam Şafiî’nin yeni mezhebine ve İmam Ahmed’den gelen bir rivayete göre her iki namaz için sadece bir kamet getirilir. Ezan okunmaz İmam Ahmed’in iki görüşünden sonuncusu budur.[Bk. Ebû Dâvûd Hadis No, 1925] Ancak bu görüş delilini teşkil eden hadisin kısaltılarak rivayet edildiği iddiasıyla reddedilmiştir.