Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
MENASİK BAHSİ
48. Vacib Olan Tavaf
İbn Abbâs’tan rivayet olunduğuna göre, Resulullah (S.A.V.) Veda Haccında deve üzerinde (ve Hacer-i Esved’in bulunduğu) rüknü bastonla selamlayarak (Beyt’i) tavaf etmiştir.
İzah:
Buhârî, hac; Müslim, hac; Nesâî, mesâcid; İbn Mâce, menâsik; Ahmed b. Hanbel, I, 214, 237-238, 304; III, 413.
1. Kabe’yi özürsüz olduğu halde hayvan üzerinde tavaf etmek caizdir. İmam Şafiî ile İbn’I-Münzir ve İbn Hazm
bu görüştedirler. İmam Ahmed’deri sahih olarak rivayet edilen görüş de budur. Özür bulunmadığı halde hayvan üzerinde tavaf edilmesinden dolayı kurban da gerekmez. Fakat tavafın yürüyerek yapılması1 deve üzerinde yapılmasından daha faziletlidir. Çünkü Resul-i Ekrem (S.A.V.) ve ashabı Veda Haccının dışındaki tavaflarını yürüyerek yapmışlardır.
İmam Mâlik’Ie Hanefî ulemâsına göre ise özür bulunmadıkça tavafı yürüyerek yapmak vâcibtir. Özürsüz olarak hayvan üzerinde yapılan tavafın iadesi gerekir, iade edilmeyecek olursa, sahibine kurban gerekir.
İmam Ahmed’den rivayet edilen diğer bir görüşe göre ise özürsüz olarak hayvan üzerinde yapılan tavaf caiz değildir. Çünkü tavaf Beyt-i Şerîf ile ilgili bir ibadettir, namaz gibi ayakta icra edilmesi gerekir.
Özürsüz olarak hayvan üzerinde tavafın yapılmayacağı görüşünde olan ulemâya göre Resûl-i Ekrem’in Veda Haccı’nda hayvan üzerinde tavaf etmesi bazı mazeretleriyle ilgilidir. Delilleri ise, şu hadis-i şerîflerdir:
a. Nebi (S.A.V.) Veda Haccı’nda insanların kendisini kolayca görebilmeleri, kendisinin de onları görebilmesi ve halkın kendisine (müşküllerini) kolayca sorabilmeleri için Beyt’i ve Safa ile Merve’yi hayvan üzerinde tavaf etti.[bk. 1880 no’lu hadis.]
b. Resûlullah (S.A.V.) Mekke’ye geldiği zaman-rahatsızdı. Hayvanı üzerinde tavaf etti.[bk. 1881 no’lu hadis.]
İbn Hacer’in beyânına göre özürsüz bir kimsenin Beyt-i Şerifi hayvan üzerinde tavaf etmesi tenzîhen mekruhtur. Yürüyerek tavaf etmek ise daha faziletlidir. Resul-i Ekrem’in Beyt-i Şerifi hayvan üzerinde tavaf etmesi ise, Beyt’in etrafının duvarlarla çevrilmesinden önce olmuştur. Artık Beyt’in etrafı çevrildikten sonra mescidin içerisine hayvan sokulması ca’iz değildir. Çünkü hayvanlar mescidi kirletirler.[İbn Hacer, Fethu’l-Bârî, IV, 236]
2. Hacer-i Esved’i baston ve benzeri şeyler ile selâmlamak caizdir. Ancak bu cevaz elle dokunmak veya selamlamak mümkün olmadığı zamanlara aittir. Yoksa elle selamlamanın daha faziletli olduğu bilinen bir gerçektir. Çünkü Nebi (S.A.V.) ekseriyetle elle selâmlamıştır. Ulemânın büyük çoğunluğu bu görüştedir. İnsan mümkün olduğu kadar Hacer-i Esved’e elle dokunmah yoksa asâ ve benzeri bir şeyle dokunmalı, o da mümkün değilse ona doğru işarette bulunarak tekbir getirmelidir. İbn Ab-bâs’tan rivayet edildiğine göre; Nebi (S.A.V.) (Veda Haccı’nda) Beyt’i hayvan üzerinde tavaf etmiş ve Rükn-i Hacere her gelişinde yanında bulunan bir şeyle ona işaret ederek tekbir getirmiştir.[Buhârî, hac] Eğer işaret de edemezse ona doğru yönelerek tehlîl ve tekbir getirir Çünkü Nebi (S.A.V.); “Ey Ömer, sen kuvvetli bir adamsın Hacer-i Esved’in yanında sıkışıklık ve darlığa sebebiyet verme. Çünkü zayıflan incitirsin fırsat bulunursa onu selamla. Bulamazsan, ona yönelerek tehlîl ve tekbirde bulun” buyurmuştur.[el-Fethu’r-rabânî, XII-34.] Ancak Ahmed b. Hanbel’in rivayet ettiği bu hadis-i şerifin senedinde kimliği mechül bir şahıs vardır. Hacer-i Esved’in istilâmı konusunda ayrıntılı malumat için 1889 no’lu hadisin şerhine bakılmalıdır.