Sahih-i Buhari – 22. EV AVLULARI, AVLULARDA VE KAPININ ÖNÜNDE OTURMAK

22. EV AVLULARI, AVLULARDA VE KAPININ ÖNÜNDE OTURMAK

Aişe r.anha şöyle demiştir: Ebu Bekir evinin avlusuna bir mescit yaptı, orada namaz kılar, Kur’an okurdu. Müşriklerin kadınları ve çocukları üst üste yığılır şaşkınlıkla onu gözetlerlerdi. Hz. Nebi o günlerde daha Mekke’deydi .

حدثنا معاذ بن فضالة: حدثنا أبو عمر حفص بن ميسرة، عن زيد بن أسلم، عن عطاء بن يسار، عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه ، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إياكم والجلوس في الطرقات). فقالوا: ما لنا بد، إنما هي مجالسنا نتحدث فيها. قال: (فإذا أبيتم إلا المجالس، فأعطوا الطريق حقها). قالوا: وما حق الطريق؟ قال: (غض البصر، وكف الأذى، ورد السلام، وأمر بالمعروف، ونهي عن المنكر ).

[ 2465 ] Ebu Said el-Hudri r.a.’den rivayet edilmiştir: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): “Yollarda oturmaktan uzak durunuz” buyurdu. Bunun üzerine “Bizim yolda oturmaktan başka çaremiz yoktur. Orada buluşur, sohbet ederiz” dediler. Buna karşılık Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem): “O zaman oturma yerlerine geldiğinizde yolun hakkını verin” buyurdu. “Yolun hakkı nedir?” diye sordular.

“Gözü yere indirmek, insanlara sıkıntı vermemek, selam almak ve iyiliği emredip kötülüğü yasaklamaktır” buyurdu.

AÇIKLAMA:

Buhari, evin avlusunun duvarla çevrilmesinin caiz olduğunu ifade etmek için konu başlığını böyle koymuştur. Bundan dolayı bahçe kapılarına sürgü yapılması adetten olmuştur. Ancak bu, komşuya ve yoldan geçene zarar vermemek şartıyla caizdir.

Bağlamdan anlaşılan, hadisteki bu yasağın, insanlar üzerine düşen görevi yerine getirmekten aciz kalmasın diye, tenzihen mekruhluk için olduğu anlaşılmaktadır.

“Gözü yere indirmek” ile Hz. Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem, yoldan geçen kadınlara bakmaktan dolayı fitneye düşmekten korunmaya işaret etmiştir. “insanlara sıkıntı vermemek” ile insanları küçümsemek ve onların dedikodusunu yapmaktan uzak durmaya işaret etmiştir. “selamı almak” ile yoldan geçenlere değer vermeye işaret etmiştir. “iyiliği emredip kötülüğü yasaklamak” ile de meşru olan şeyleri yapmaya, meşru olmayan şeylerden ise uzak durmaya işaret etmiştir.

Bu hadis, kötülüğe yol açan sebeplerin ortadan kaldırılmasının farz değil, evla (mendup) olduğu görüşünde olan fakihler için delildir. Çünkü Hz. Nebi öncelikle bu şeylerin önünü kesmek için yasak koymuştur. Onlar “Bizim yolda oturmaktan başka çaremiz yoktur” deyince yasağın temel amaçlarını sıralamıştır. Bu da demek olur ki ilk yasak, daha güzelolana yönlendirmek içindir.

Zararı Önlemek Yararı Sağlamaktan Daha İyidir

Bu hadisten zararı önlemenin yararı sağlamaktan daha iyi olduğu da anlaşılır. Çünkü yolda oturmanın yasaklanması ile yolun hakkını verenler de engellenmiş olmakla birlikte hadiste ilk önce yolda oturmamaya teşvik edilmiştir. Çünkü bazı kötü sonuçlardan kurtulmak için ihtiyatlı davranmak daha fazla şeyi ümit etmekten daha önemlidir.

Bu hadis üzerinde İstizan (İzin isteme) bölümünde tekrar durulacak ve bu hadis dışında zikredilmiş olan diğer hususlara da değinilecektir.

23. İNSANLARA SIKINTI VERMEDİĞİ ZAMAN YOL ÜZERİNDE KUYU YAPMAK

أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (بينا رجل بطريق، اشتد عليه العطش، فوجد بئرا فنزل فيها، فشرب ثم خرج، فإذا كلب يلهث، يأكل الثرى من العطش، فقال الرجل: لقد بلغ هذا الكلب من العطش مثل الذي كان بلغ مني، فنزل البئر فملأ خفه ماء، فسقى الكلب، فشكر الله له فغفر له). قالوا: يا رسول الله، وإن لنا في البهائم لأجرا؟ فقال: (في كل ذات كبد رطبة أجرا ).

[ 2466 ] Ebu Hureyre r.a.’den rivayet edilmiştir: Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur: “Bir adam yolda yürüyordu. Çok susamıştı. Bir kuyu buldu. İnip su içti. Kuyudan çıktığında susuzluktan soluyan ve bundan dolayı toprak yiyen bir köpek gördü. Adam: “Bu köpek aynı benim gibi susamış” dedi ve kuyuya inip ayakkabısına su doldurdu ve köpeğe su verdi. Allah onun bu yaptığına çok memnun oldu ve onu bağışladı.” Sahabe: “Ey Allah’ın Resulü! Biz hayvanlara yaptığımız iyiliklerden dolayı da sevap alıyor muyuz?” diye sordu. O da (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): “Canı olan her varlığa iyiliğin sevabı vardır” buyurdu.

24. İNSANLARA SIKINTI VEREN ŞEYLERİ YOL’DAN KALDIRMAK

وقال همام، عن أبي هريرة رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم: (يميط الأذى عن الطريق صدقة ).

Hemmam Ebu Hureyre’den nakletmiştir: Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem “Kişi, insanlara sıkıntı veren bir şeyi yoldan kaldırır, bu onun sadakası olur” buyurmuştur.

AÇIKLAMA:

Bu, musannifin (Buharlinin) Cihad bölümünde tamamını zikrettiği bir hadisin sonudur. Yeri geldiğinde ele alınacaktır. (Hadis no: 2989)