Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
MELAHİM BAHSİ
DEVAM: 17. (İyiliği) Emir Ve (Kötülükten) Nehy Etmek
Bize Vehb b. Bakıyye Halid’ten, Amr b. Avn’de Hüseyn’den aynı manâ ile haber verdiler. Halid ile Hüseyn İsmail’den, o da Kays’tan nakletti, Kays şöyle demiştir: Ebu Bekr (r.a) Alah’a hamd ve sena ettikten sonra şunları söyledi: “Ey insanlar şüphesiz siz şu, “Siz kendinize bakınız, siz hidayet yolunda olduğunuzda sapıtan size zarar vermez” (Maide 105). âyetini yanlış anlıyorsunuz.” Vehb b. Bakıyye Halid’den: Ebu Bekir’in şöyle dediğini nakletti: Biz Rasûlullah (s.a.v.)’i şöyle derken işittik: “Şüphesiz insanlar zulmü gördükleri zaman, güçleri yettiği halde ona mani olmazlarsa, Allah’ın azabının hepsi üzerine inmesi pek yakındır.”
Amr’da Hüseyin’den Ebû Bekr’in şunları söylediğini nakletti: Ben RasûMIah’i şöyle derken işittim: “Bir millet ki aralarında kötülük işlenir, sonra onlar o kötülüğü değiştirmeye güçleri yettiği halde değiştirmezlerse, Allah yakın bir zamanda mutlaka onlara genel bir azab verir.”
Ebû Davûd şöyle demiştir: Bu hadisi, Halid’in dediği şekilde Ebû Usâme ve bir cemaat rivayet etti. O rivayette Şu’be böyle dedi: “Bir kavim ki aralarında kötülükler işlenir, sayılan onu işleyenlerden çok olduğu halde ona mani olmazlarsa…..”
İzah:
Tirmizi, Tefsîru’l – Kur’an; filen; İbn Mace, fiten
Sened: Fetevây-i Hindiyye, V, 352, 353.
Musannif Ebû Davud hadisi iki ayrı üstaddan almşür Bunlar Vehb b. Bakıyye ve Amr b. Avn’dır. Vehb b. Bakıyye’nin üstadı Halid (et-Tahhan), Amr b. Avn’ın üstadı da Hüseyin’dir. Halid ile Hüşeym her ikisi de İsmail’den rivayet etmişlerdir. Halid ile Hüseyin’in rivayetlerinde, Ebû Bekir (r.a)’in Rasûlullah’dan işittiğini söyleyerek naklettiği sözler arasında biraz fark vardır. Metinde bu farka işaret edilmiştir.
Ebu Davud’un, hadisin sonunda işaret ettiği rivayette, Şu’be, Ebu Bekir (r.a)’den, hem Halid’in hem de Hüseyin’in rivayetlerine uymayan bir cümle isnad etmiştir. Bu, kötülüğe mani olmanın, kötülük yapmayanların yandan fazla olmaları ile kayıtlı oluşudur.
Hz. Ebu Bekir hitabesinde ashaba “Ey inananlar, siz kendinize bakın. Siz doğru yolu bulduğunuz zaman sapıtanlar size zarar ver-mez.”(Maidc VI. 105) ayetini yanlış anladıklarını, bu ayetin mutlak manada emri bi’l-ma’nıfye nehyi ani’l-münkere engel teşkil etmediğini söylemiş ve sözünü Rasûlullahtan duyduğu nehyi ani’l-münkeri teşvik eden bir hadisle teyid etmiştir.
İmam Nevevî, anılan âyetin emri bi’1-ma’rûf ve nehyi ani’l-münkerin vücûbuna mani olmadığını söyledikten sonra şöyle demektedir: “Muhakkik âlimlere göre âyetin manası konusundaki sahih görüş şudur: “Siz üzerinize düşeni yaptığınız zaman başkasının kusuru size zarar vermez. Bu: “Günahkar kimse diğerinin günahını çekmez” (fâtır, 35-18) ayetine benzer. Durum böyle olunca emri bi’1-Ma’ruf ve nehyi ani’l-münker de kişinin üzerine düşen, mükellef tutulduğu şeylerdendir.”
Bu hadiste Emri bi’1-ma’ruf ve nehyi ani’l-münkeri terketmenin azabın tüm halka şâmil olmasına sebep olduğuna delâlet etmektedir.