Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
SALAT BAHSİ
222-224. Minber Üzerinde Elleri Kaldırmak
Husayn b. Abdurrahman der ki: Umâre b. Rueybe (r.a.) Bişr b. Mervan’ı cum’a günü (ellerini kaldırarak) dua ederken görüp “Allah bu elleri çirkinleştirsin (cezasını versin)” dedi.
Zaide dedi ki: Husayn, Umâre bana, “Resûlullah (s.a.v.)’i minber üzerinde (dua ederken veya hutbe okurken) gördüm. Şuna -baş parmağın yanındaki işaret parmağını kasdederek- bir şey ziyâde etmezdi” dedi.
İzah:
Müslim, cuma; Tîrmizî, cuma; Dârimî, salât; Ahmed b. Hanbel, IV, 166.
Bişr b. Mervân, Abdulmelik b. Mervan’ın kardeşidir. Kûfe’de vali idi. Umâre (r.a.) de Kûfe’Ii olduğu için bu hâdisenin Küfe camiinde vuku bulmuş olması muhtemeldir.
Bu haberden hutbe esnasında elleri kaldırmanın bid’at olduğu anlaşılıyor. Ancak elleri kaldırmaktan maksadın ne
olduğunda, değişik görüşler ortaya atılmıştır.
Bazı âlimler, burada çirkin görülen el kaldırmanın duâ ile ilgili olduğunu söylerler. Tirmizî’nin rivayetinde Husayn’ın; “Bişr b. Mervan hutbe okuyordu. Dua ederken -ellerini kaldırınca- Umâre’nin Allah o sıska kolların cezasını versin… dediğini duydum” tarzındaki ifadesi, bid’at olan el kaldırmanın hutbe esnasındaki duâ ile alâkalı olduğu görüşünü takviye ediyor. Bu hadisten sonraki rivayet de aynı mânâya işaret etmektedir.
İmam Mâlik ve bazı Şâfillerin mezhepleri budur. Kadı tyaz seleften bazıları ile Mâlikîlerden bir kısmının duada el kaldırmayı mubah gördüklerini söyler. Bunlar, Resûlullah’ın yağmur duası ettiği bir cuma hutbesinde ellerini kaldırdığını bildiren hadise dayanırlar.
Duada el kaldırmayı mubah görmeyenler ise, Efendimizin o el kaldırışının arızî bir sebepten olduğunu, yağmur istediği için ellerini kaldırdığını söylerler.
Diğer bir görüşe göre de bu rivayette kast edilen el kaldırma hitabe ile ilgilidir. Bazı hatib ve vaizlerde görüldüğü gibi konuşma esnasında yapılan el hareketleri bid’attir. Bu görüşe göre, metindeki; ” = o hitap ederken” şeklinde anlamak gerekir. Müslim ve Nesâî’deki dua kaydı olmadan “Umâre b. Rueybe, Bişr b. Mervan’ı minber üzerinde ellerini kaldırırken gördü…” şeklindeki rivayet bu görüşe ışık tutabilir.
Bu rivayetlerin devamındaki; “Efendimiz işaret parmağından başka bir-şey kaldırmazdı” sözü de bu görüşü takviye eder. Çünkü âdeten de duada parmağın kaldırılması pek tasavvur edilmez. Parmak hutbe ve va’z gibi hitabeler anında kaldırılır.