Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
HARAC – İMARA – FEY’ BAHSİ
DEVAM: 19-20. Humus (Beştebir) Payın Ve (Hz. Peygamberin) Yakınlarının Hissesinin Sarf Edilecekleri Yerler
İbn A’büd’den demiştir ki: Ali (r.a.) bana: “Sana kendimden ve Rasûlullah (s.a.v.)’in ailesi içerisinde kendine sevgili olan kızı Fatıma’dan bahsedeyim mi?” dedi. Ben ” Evet” (bahset) dedim. (Bunun üzerine bana şunları) söyledi: “Gerçekten Fatıma (elleriyle) değirmen çekerdi. Öyle ki (değirmen) el(ler)inde iz bırakmıştı. Su tulumuyla su taşırdı (tulum da) göğsünde iz yapmıştı, (süpürge ile) ev süpürmekten üstübaşı tozlanmıştı. (birgün) Nebi (S.A.V.)’e hizmetçiler gelmişti. (Ben de Fatıma’ya)
“Babana gitsen de ondan (işlerinde kullanmak üzere) hizmetçi (bir köle) istesen!” dedim. Bunun üzerine Hz. Nebi’nin huzuruna çıktı. Fakat onun yanında konuşmakta olan bir takım kimselerin bulunduğunu görüp geri döndü. Ertesi gün Hz. Nebi O’nun yanına geldi ve: “İhtiyacın neydi?” dedi (Fatıma) sükut etti. Bunun üzerine (Ben söz alıp) “Ey Allah’ın Rasûlü (Bunu) sana ben anlatacağım” dedim (ve şunları söyledim.
Fatıma elleriyle) su çeke çeke ellerinde izler meydana getirdi. Su taşıya taşıya bağrında izler bıraktı. Sana hizmetçi (koleler gelince ben kendisine sana varıp (senden) kendisini içinde bulunduğu sıkıntıdan kurtaracak bir hizmetçi istemesini emretmiştim” dedim. Hz. Nebi de:
Ey Fatıma Allah’dan kork, Rabbının emrini yerine getir, efendi’nin hizmetini gör. Yatağına yatınca otuz üç defa sübhanallah, otuz üç defa elhamdülillah, otuz dört defa da Allahu ekber de. Hepsi yüz eder. Bu senin için hizmetçiden daha hayırlıdır.” buyurdu. (Fatıma da): “Ben Allah’dan da, Rasûlünden de razıyım” dedi.
İzah:
Buhârî, da’vât; Müslim, zikr; Ahmed b. Hanbel VI- 383, 384.
Bir önceki hadis-i şerifin şerhinde de açıkladığımız gibi İmam Taberi ile Hanefî ulemasından Ebû Ca’fer el-Tahavi’ye göre, bu hadis: Hz. Nebiin yakınlarının humus gelirlerindeki hisselerinin muayyen olmadığına ve devlet reisinin bu hisseyi lüzum gördüğü takdirde onlardan daha muhtaç olan hak sahiplerine aktarabileceğine delalet etmektedir.
Hafız İbn Hacer ise: 2983-2984 numaraları hadis-i şerifleri delil getirerek humusun beşte birinin kesinlikle Hz. Nebiin yakınlarının hakkı olduğundan burada anlatılan Hz. Nebiin Hz. Fatıma’ya vermediği kölenin humus gelirlerinden olmayıp ancak fey gelirlerinden olabileceği, çünkü humus gelirlerinden olması halinde mutlak vermesi gerektiği ihtimali üzerinde dururken ayrca bu hadisenin humus gelirleriyle ilgili, hükmü belirleyen Enfâl sûresinin kırkbirinci âyeti inmezden önce vukubulmuş olması ihtimali üzerinde de durmaktadır. Ancak bu ikinci ihtimal çok uzak bir ihtimaldir. Çünkü sözü geçen âyet te Bedir savaşında nazil olmuştur.
Hz. Nebi, bu köleyi Hz. Fatıma’ya onun humus gelirlerindeki payının bir köle değerinde olmadığından dolayı vermemiş olması kuvvetli bir ihtimaldir.