Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
CİHAD BAHSİ
167. Hisselerin (Ayırdetme) Ücreti
Ebû Said el-Hudri(nin) haber verdiğine göre: Rasûlullah (s.a.v.): “Yaptığınız bir taksimden dolayı kendinize de bir pay ayırmak’tan sakınınız.” buyurdu. (Ebû Said sözlerine devam ederek) dedi ki: Biz (ey Allah’ın Rasûlü) “Kusame nedir?” diye sorduk. Rasûlullah: “Bir şey, bazı kimseler arasında müşterek olur (Birisi de onu paylaştırmak üzere) gelir. (Bir kısmını kendisine ayırarak) onu eksiltir.” (İşte Kusame budur) buyurdu.
İzah:
Bab başlığında bulunan mukasim kelimesi Bölüştürücü anlamına gelir. Eğer bu kelime başında bulunan “mim” harfinin fethasıyla mekasim şeklinde okunursa o zaman, bir mimli masdar olan ve kısmet anlamına gelen maksim kelimesinin çoğulu olur. Bilindiği gibi kısmet, (taksim) ortaklığa son vermek, birden fazla kimsenin bir maldaki karışık ve orantılı hisselerini birbirinden ayırdetmek demektir.
Taksimin meşruiyeti; kitap, sünnet ve icma ile sabittir. Kur’an-ı Kerim’de de “Biliniz ki ganimet olarak aldığınız herhangi bir şeyin mutlaka beştebiri Allah’ın, Rasûlünün, hısımlarının, yetimlerin, yoksulların, yolcunundur. Allah herşeye hakkı ile kadirdir.”[Enfâl, 41.] Duyurulmaktadır ki bu da taksimden ibarettir.
Hz. Muhammed de, ganimet ye mirasları taksim etmiştir. Hayber arazisini, sahabe arasında paylaştırdı. Hz. Ali de Abdullah b. Yahya’yı hane ve arazileri taksim etmekle vazifelendirmişti. Abdullah bu işin karşılığında bir ücret te alıyordu.[bk. el-ihtiyar metni -el-Muhlar li’l-Fetva tercümesi 107.]
Hattâbî’nin açıklamasına göre, hadis-i şerifte yasaklanan husus, bilir kişi olarak bir toplumun müşterek olan mallarını paylaştırma vazifesini üzerine alan bir kişinin, bu görevi yerine getirirken o malın bir kısmını kendisine ayırmasıdır. Fakat herhangi bir kimsenin, ortaklarla anlaşarak yapacağı taksim karşılığında belirli bir ücret isteyip onu almasında bir sakınca yoktur. Nitekim bu husus bir sonraki tercümesini sunacağımız hadis-i şerifte de açıklanmaktadır.
Fakat böyle bir anlaşma olmadığı halde, hisseleri ayırdeden bir kimsenin, o maldan bir kısmını kendisine ayırmasının haram olduğunda alimler ittifak etmiştir. Mevzumuzu teşkil eden hadis-i şerifte, yasaklanan da bu muameledir, îbn Şîrîn, ortak bir malı, hissedarlar arasında paylaştıran kimsenin bu emeğine karşılık ücret almasında bir sakınca görmezdi. Ancak Hafız Îbn Hacer’in beyanına göre; İmam Malik (r.a) bu ücreti almanın mekruh olduğunu söylemiştir.