Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
CENAİZ BAHSİ
24-25. (Ölüm Karşısında) Yüksek Sesle Ağlamak
Ümmü Atiyye’den demiştir ki: Rasûlullah (s.a.v.) bizi (ölüm karşısında) yüksek sesle ağlamaktan nehyetmiştir.”
İzah:
Buhârî, cenaiz, tefsir sûre, Ahkam; Nesâî, zine; İbn Mace, cenaiz; Müslim cenaiz; Ahmed b. Hanbel 1-87, 107, 121, 133, 150, 159; V-85.
Niyaha: Türkcede ağıt demektir. Bu hadis-i şerif ölü için onun iyiliklerini saya saya yüksek sesle ağlamanın haram olduğunu ifade etmektedir. Günahlardan dolayı ağlamaksa ibadettir. Ölüm karşısında feryadü figan ederek ağlamanın yasak olduğuna dair pek çok hadis-i şerif vardır. Nebi (s.a.v.) kadınlardan bey’at aldığı zaman (ölüm karşısında), feryad-ü figan etmemeleri için de bey’at almıştı. Kadınlar Ey Allah’ın Rasûlü biz cahiliyyet devrinde ağıtlara iştirak ederdik, şimdi de iştirak edebilir miyiz?” diye sordular da (Hz. Fahr-i Kâinat) islâm’da ağıtlara katılmak yoktur, buyurdu.[Ahmed b. Hanbel III-197.] “Ümmetimde cahiliyyet adetlerinden kalma dört şey vardır ki onları terk edemezler. (Bunlar) Asaleti ile öğünme, neseblere ta’n, yıldızlara yağmur isteme ve ağıttır.
Yasçılık eden kadın, ölmeden önce tevbe etmezse kıyamet gününde üzerinde katrandan bir elbise ve uyuzlu bir gömlek olduğu halde (kabrinden) kaldırılır.” Müslim, Cenaiz, iman; Buhârî, menakibü’l-ensar; Tirmizî, cenaiz; Ahmed b. Hanbel 11-291, 337, 342, 343, 415, 441, 455, 496, 531; V-342-343.
“Ölü üzerine feyradû figan etmek, cahiliyyet devrinin adetidir. Gerçekten ölü üzerine feryada figan eden bir kadın, tevbe etmeden ölürse,, üzerinde katrandan bir gömlek ve onun üstünde de ateşten bir gömlek bulunduğu halde kıyamet günü diriltilir.”[İbn Mace, cenaiz]
Bu mevzuda Müslim’in rivayet ettiği şu hadis-i şerif, ölü üzerine feryadü figanın yasaklanmasının geçirdiği safhaları açıklama yönünde, ayrı bir önem taşır: “Ey Nebi! Sana mü’min kadınlar gelerek Allah’a şirk koşmayacaklarına… ve sana asi olmayacaklarına söz verirlerse, onlarla bey’atlas.”[Mümtehine 12] âyeti nazil olunca Rasûlullah (s.a.v.)’ın kadınlardan aldığı bey’atta fer-yadü figanla ağlamamak da vardı. Ben:
“Ya Rasûlullah, yalnız fülan oğulları ailesine yapılacak ağıt müstesna, çünkü onlar cahiliyye döneminde benim ağıtıma katılmışlardı. Binaenaleyh benim de onların ağıtına katılmam gerekir. Öyle değil mi?” dedim. Bunun üzerine Rasûlulah (s.a.v.)
“Peki filan oğullarına yapılacak ağıt müstesna olsun.” buyurdu.[Müslim, cenaiz]
Müslim’in bu hadisi hakkında İmam Nevevî, “Bu hadis, ölüm karşısında sesli bir şekilde ağlama konusunda sadece Hz. Ümmü Atıyye’ye ruhsat verildiğine hamledilmiştir. Sari hazretleri hadisin umum manasından dilediğini tahsis edebilir.” diyor.[Davudoğlu A. Sahih-i Müslim, terceme ve şerhi V-160.] İmam Nevevî’nin bu sözüne itiraz edenler olmuştur.
Ölüm karşısında yüksek sesle ağlamaya izin veren bu gibi hadis-i şeriflere bakarak, Malikilerden bazıları ölüm karşısında feryadü figanla ağlamanın caiz olduğuna kail olmuş: “Haram olan niyfiha, cahili yet devrindeki gibi başını saçını yolarak yapılandır.” demişlerse de, doğrusu niyâha, yani ölünün arkasından bağıra çağıra, yas tutup ağlamak, mutlak surette haramdır. Alimlerin yolu budur.
Aynî diyor ki: “Bu hususta en güzel ve en doğru cevap şudur: Niyâha hususundaki nehiy, evvela tenzih için varid olmuştur. Bilahare kadınların Nebi (s.a.v.)’e beyatları tamam olunca niyâha haram kılınmıştır. Şu halde hadislerde zikri geçen kadınlara verilen izin, birinci hale tesadüf etmiş, demektir. Sonra niyâha haram kılınmış ve bu hususta bir çok hadislerde şiddetli tehditler varid olmuştur.”[Davudoğlu A. Sahih-i Müslim Terceme ve Şerhi V-161.]