Hadis Ansiklopedisi Trke Hadis Kaynaklar
SÜNEN EBU DAVUD
SAVM BAHSİ
17. Sahurun Vakti
Semûre b. Cündüb (r.a.) cemaat’e hitâb ederken, “Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu” demiştir: “Bîlâl’in ezanı da, etrafa genişlemesine yayılmadıkça ufkun şu şekildeki beyazlığıda sizi sahur yemeği yemekten alıkoymasın.”
İzah:
Buhârî, ezan, savm; Müslim, sıyâm; İbn Mâce, sıyâm; Tirmizî, savm; Ahmed b. Hanbel, I, 386, 392, 435; Darekûtnî, Sünen, II, 166.
Hadîs-i şeriften anladığımıza göre; Hz. Peygamber müslümanlara, Bilâl ezan okudu diye veya fechr-i kâzib denilen, yukarıdan aşağıya doğru inen aydınlık ufukta görüldü diye yemeyi içmeyi kesmemelerini, sahur vaktinin fecir yayılıncaya kadar devam ettiğini bildirmiştir. Çünkü Hz. Bilâl geceyi ibâdetle geçirenlerin istirahate çekilmelerini, uyumakta olanların da ibâdete kalkmalarını te’mîn için erkence ezan okurdu.
Rasûlullah (s.a.v.)’ın “ufkun şöyle olan beyazlığı” sözü, fecr-i kâzibî tarif etmektedir. “Ufuk yayılıncaya kadar” sözünden maksad da fecr-i sâdıktır. Nitekim, Müslim’in ve Nesâî’nin çeşitli rivayetlerinde ve Ebû Davud’un bundan sonra gelecek olan rivayetinde râviler bu durumu elleri ile tarif etmişlerdir. Dârekutnî’nin ashâb-x kiramdan Abdurrahman b. Âi-şe’den yaptığı rivayette, fecr-i sâdık ve fecr-i kâzıb şu şekilde tarif edilmiştir:
“Fecir ikidir. (Birincisi) Gökyüzünde uzunlamasına (dikeye olandır ki O,) sabura mâni değildir. O fecirde, sabah namazı da kılınmaz. Fecir genişlemesine yayıldığı zaman ise, (ikincisidir ve bunda) yemek haramdır. Artık sabah namazı da kıl.”[Dârekutnî, Sünen, II, 165.]
Dârekutnî bir başka rivayetinde de yukarıdaki manâyı bizzat Hz. Peygamber’den nakletmiştir. Bu rivayete göre; Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Onlar iki fecirdir. Kurt kuyruğu gibi (yukarıdan aşağıya) olanı yar ya işte o hiçbir şeyi helâl da etmez, haram da. Ama, ufkun genişliğine uzananında sabah namazı helâl olur, yemek de haram olur.”[Dârekutnî, Sünen, II, 165.]
Bu rivayetlerden de açıkça anlaşıldığı üzere, gece yarısından sonra güneşin doğduğu istikâmette iki defa beyazlık belirir. Bunlardan ilki, kurt kuyruğu gibi yukarıdan aşağıya doğru uzanır. Buna fecr-i kâzib (yalancı fecir) denilir. Sabah namazının girmesinde ve imsak vaktinin sona ermesinde bu fecrin hiçbir fonksiyonu yoktur. İkinci beyazlık ise, ufku baştan başa genişlemesine kaplayan beyazlıktır. Buna da; fecr-i sâdık (sahici fecir) denilir. Bu fecrin doğması ile yemek içmek sona ermiş, sabah namazının vakti girmiş demektir.